6. Ogólna charakterystyka województwa


   6.1 Pobór wody

   Na obszarze województwa małopolskiego, zarówno do celów komunalnych jak i przemysłowych, wodę ujmuje się z ujęć powierzchniowych i podziemnych. W roku 1998 struktura poboru wody kształtowała się następująco:    Poniższa tabela obrazuje zużycie w/w ilości przez przemysł i gospodarkę komunalną.
 

Ujęcia po wierzchniowe
ilość w hm3/r

%

Ujęcia głębinowe ilość w hm3/r

%

Ogółem ilość w hm3/r

Gospodarka
komunalna

124,0

72

47,8

28

171,8

Przemysł

422,4

96

18,4

4

440,8

RAZEM

546,4

89

66,2

11

612,6


   Tabela nie ujmuje wody zużytej przez rolnictwo i leśnictwo do napełniania stawów i nawodnień (według GUS w roku 1998 - 76,1 hm3).
   W 1998 roku 89% ogółu ujętej wody stanowią wody powierzchniowe. Powyższe dane nie zawierają ilości wody z ujęć powierzchniowych eksploatowanych dla województwa śląskiego (ujęcie na rzece Sztole około 10 hm3/rok oraz ujęcie na rzece Sole w Broszkowicach - Oświęcimiu - brak danych globalnych).
   Gospodarka komunalna województwa w ponad 70% bazuje na wodzie powierzchniowej. W związku z powyższym ochrona wód zlewni powyżej ujęć wody pitnej ma podstawowe znaczenie dla regionu. Zanieczyszczenie ujmowanych wód wymusza stosowanie bardzo kosztownych procesów uzdatniania wody oraz ciągłą modernizację stacji uzdatniania. Konieczna jest więc kompleksowa ochrona zlewni przed zanieczyszczeniami, pochodzącymi zarówno ze źródeł punktowych (ścieki) jak i obszarowych (ługowanie i erozja gleb).
   W celu zaopatrywania w wodę pitną najważniejsze znaczenie w województwie mają zlewnie następujących rzek: Raby, Dunajca, Rudawy, Dłubni, Skawy i Sanki.

   Pobór wody do celów komunalnych i produkcyjnych według zlewni

Zlewnia rzeki

Ujęcia komunalne

Ujęcia przemysłowe

Ogółem hm3 /rok

powierzchniowe hm3/rok

podziemne hm3/rok

powierzchniowe hm3/rok

Przemsza

0,9

8,0

1,7

10,6

Soła

1,9

2,2

17,0

21,1

Chechło

0,6

8,9

0,0

9,5

Skawa

7,7

0,4

2,0

10,1

Regulka

0,0

0,3

0,0

0,3

Skawinka

2,4

0,4

0,7

3,5

Sanka

5,7

0,3

0,0

6,0

Rudawa

18,6

3,2

0,3

22,1

Prądnik-Białucha

0,0

1,4

1,8

3,2

Dłubnia

9,7

0,7

5,0

15,4

Raba

40,6

1,0

0,7

42,3

Szreniawa

0,6

2,4

0,0

3,0

Uszwica

0,0

0,1

1,3

1,4

Dunajec

33,2

8,9

21,7

63,8

Wisłoka

2,0

0,4

1,0

3,4

Wisła

0,1

9,2

369,2

378,5

RAZEM

124,0

47,8

422,4

594,2


   Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji S.A w Krakowie w roku 1998 ujęło 42% ogólnego poboru wody, a 56% wody powierzchniowej ujętej z ujęć komunalnych w całym województwie. Jest to największe przedsiębiorstwo na tym terenie. Posiada 4 ujęcia powierzchniowe na rzekach: Rabie, Rudawie, Dłubni oraz Sance i 1 ujęcie głębinowe w Mistrzejowicach. Woda jest uzdatniana w 4 zakładach uzdatniania o łącznej zdolności produkcyjnej ponad 300 dam3 /dobę. Poniższa tabela przedstawia udział wody pochodzącej z poszczególnych ujęć, pobranej dla miasta Krakowa w latach 1994 - 1998.

   Pobór wody dla miasta Krakowa z ujęć komunalnych w latach 1996 - 1998 [dam3 /dobę]

Ujęcie

1996

1997

1998

Ilość

%

Ilość

%

Ilość

%

Powierzchniowe:

Raba

Rudawa

Dłubnia

Sanka

razem

111,0

44,6

31,7

16,0

54,6

21,9

15,6

7,9

107,3

46,7

28,9

15,7

54,0

23,6

14,6

7,9

96,2

50,5

26,7

14,9

51,1

26,8

14,2

7,9

203,3

100

198,6

100

188,3

100

Głębinowe:

Mistrzejowice

Rudawa

Bieżanów*

razem

5,3

2,6

1,5

 

6,0

0,5

1,4

 

5,5

-

1,3

 

9,4

 

7,9

 

6,8

 

Kraków ogółem

212,7

 

206,5

 

195,1

 
* woda zakupiona od Zakładu Wodociągów i Kanalizacji w Wieliczce

   W roku 1998 ujęcia przemysłowe dostarczyły 440,7 hm3 wody (72% ujętej w województwie), z czego aż 96% pochodziło z ujęć powierzchniowych. Głównymi źródłami poboru wody dla potrzeb przemysłowych są w województwie rzeki:

   Najważniejsze komunalne oraz przemysłowe ujęcia wody przedstawia mapa 6 mapa 6.   35kB , a rysunek 7 rysunek 7.   35kB obrazuje pobór wody z poszczególnych zlewni.

    Podsumowanie
   Od lat obserwuje się tendencję spadku zużycia wody, zarówno przez przemysł jak i gospodarkę komunalną. W ostatnim okresie spadek ten jest już niewielki.
   Głównym źródłem zaopatrzenia gospodarki komunalnej i przemysłu są zlewnie rzek: Dunajca, Raby, Soły i Rudawy i dlatego powinny być poddane szczególnej ochronie.
   Woda rzeki Wisły używana jest praktycznie do celów chłodniczych z uwagi na duże jej zanieczyszczenie.

   6.2 Źródła zanieczyszczeń wód powierzchniowych

   Antropogeniczne zanieczyszczenia wód powierzchniowych, w zależności od sposobu przedostawania się do odbiorników, mogą pochodzić ze źródeł punktowych i obszarowych. Zanieczyszczenia punktowe to przede wszystkim ścieki odprowadzane wylotami komunalnymi, ze skanalizowanych terenów miast i wsi oraz ścieki odprowadzane z zakładów przemysłowych. Do zanieczyszczeń obszarowych można zaliczyć wszelkie spływy terenowe z powierzchni rolniczych, leśnych, nieużytków i innych terenów nie skanalizowanych. Duży udział w ładunku zanieczyszczeń obszarowych ma rolnictwo, ale oszacowanie jego wielkości jest bardzo trudne. Poniżej przedstawiono punktowe źródła zanieczyszczeń wód powierzchniowych, a ich lokalizację obrazuje mapa 7. mapa 7.   35kB
   W roku 1998 z terenu województwa małopolskiego odprowadzono do wód powierzchniowych 368,0 hm3 wód pochłodniczych oraz 449,5 hm3 ścieków wymagających oczyszczenia. W bilansowaniu uwzględniono zakłady, które odprowadziły więcej niż 20 dam3 ścieków rocznie, a ilości ścieków komunalnych podawane są łącznie z wodami opadowymi i infiltracyjnymi.
   Wody pochłodnicze umownie przyjmuje się jako ścieki nie wymagające oczyszczenia. Ważnym parametrem ich jakości jest temperatura. W przypadku jej podwyższenia (głównie w okresie letnim) wody te trafiają do odbiornika po schłodzeniu na chłodniach wentylatorowych. Niewielka część wód pochłodniczych (z chłodzenia sprężarek) odprowadzana jest poprzez odolejacze. Natomiast 1,3 hm3 to zanieczyszczone wody pochłodnicze i opadowe, które traktowane są jako ścieki wymagające oczyszczenia.
   Ścieki wymagające oczyszczenia to:    Strukturę oczyszczenia w/w ścieków przedstawia poniższa tabela, a graficznie obrazuje rysunek 8. rysunek 8.   35kB

Pochodzenie ścieków

Ścieki ogółem
hm3/rok

Ścieki oczyszczone

Nieoczyszczone
hm3/rok

mechanicznie
hm3/rok

biologicznie
hm3/rok

chemicznie
hm3/rok

I. Ścieki przemysłowe (bez zakładów górniczo-hutniczych)

50,7

28,9

18,1

0,04

3,7

II. Kopalnie węgla kamiennego i zakłady górniczo-hutnicze

198,2

188,5

1,1

8,6

0,0

w tym wody kopalniane silnie zasolone

7,8

7,8

0,0

0,0

0,0

SUMA I +II

248,9

217,4

19,2

8,6

3,7

III. Ścieki komunalne

         

Miasto Kraków

104,0

46,1

0,6

0,0

57,3

Miasto Tarnów

14,1

0,3

13,6

0,0

0,2

Miasto Nowy Sącz

11,5

0,0

10,6

0,0

0,9

Powiaty razem

71,0

5,2

63,5

0,0

2,3

RAZEM komunalne

200,6

51,6

88,3

0,0

60,7

SUMA I+II+III

449,5

269,0

107,5

8,6

64,4

[ % ]

 

60 %

24 %

2 %

14 %


   Na uwagę zasługuje fakt, iż około 80% ścieków przemysłowych stanowią wody kopalniane oraz ścieki odprowadzone z kopalń węgla kamiennego i zakładów górniczo-hutniczych.
   Ścieki odprowadzane z kopalń węgla kamiennego to przede wszystkim wody dołowe, których skład chemiczny waha się w zależności od charakterystyki geologicznej poziomów wodonośnych drenowanych przez kopalnie. Dużym problemem jest często wysoka zawartość chlorków i siarczanów w tych wodach (silne zasolenie). Wody zasolone, pompowane do rzek powodują degradację środowiska naturalnego oraz ograniczenie wykorzystania wód rzek do celów gospodarczych. Z terenu województwa małopolskiego w 1998 roku odprowadzono 7846 dam3 wód zasolonych.
   Wody kopalniane i ścieki z kopalni i zakładów górniczo-hutniczych w całości są odprowadzane do zlewni górnej Wisły (Mała Wisła, Przemsza, Chechło, potok Gromiec).
   Struktura oczyszczenia ścieków przemysłowych kształtuje się następująco :    Nieoczyszczone ścieki przemysłowe (w 1998 roku około 3,7 hm3) zostały odprowadzone głównie do następujących zlewni:    * bezpośrednio do Wisły lub poprzez dopływy: Regulkę, Rudawę, Skawinkę, Łęgówkę i Szreniawę
   Poniższa tabela oraz rysunek 9 . rysunek 9.   35kB przedstawiają obciążenie ściekami przemysłowymi i komunalnymi poszczególnych zlewni rzek.

Zlewnia rzeki

Ścieki komunalne
hm
3 /rok

Ścieki przemysłowe
hm
3 /rok

Wody pochłodnicze
hm
3 /rok

Mała Wisła

1,7

2,7

0,0

Przemsza

5,6

193,0

2,1

Soła

3,7

0,9

0,9

Macocha

0,0

6,1

0,0

Chechło

9,5

0,2

0,0

Skawa

11,0

0,4

0,1

Regulka

0,1

0,4

0,0

Skawinka

1,4

0,1

354,4

Sanka

0,1

1,4

0,0

Rudawa

2,0

0,2

0,0

Dłubnia

0,3

0,2

0,0

Serafa

80,0

0,4

0,0

Suchy Jar

23,9

16,1

0,0

Raba

9,0

0,0

0,0

Szreniawa

1,2

0,1

0,0

Uszwica

1,3

1,3

0,0

Dunajec

46,0

17,7

1,3

Wisłoka

2,1

1,4

0,0

Wisła

1,7

6,3

9,2

RAZEM

200,6

248,9

368,0


   Największym źródłem zanieczyszczenia wód powierzchniowych w województwie małopolskim jest gospodarka komunalna, z uwagi na olbrzymi ładunek zanieczyszczeń jaki odprowadza do odbiorników. W bilansie odprowadzanych zanieczyszczeń miasto Kraków zajmuje pierwsze miejsce ponieważ od lat pozostaje tu do rozwiązania problem pełnego, mechaniczno - biologicznego oczyszczania ścieków komunalnych.
   Struktura oczyszczenia ścieków komunalnych w województwie kształtuje się następująco :    Natomiast w mieście Krakowie struktura ta kształtuje się następująco:    Od 1974 roku w Krakowie jest eksploatowana oczyszczalnia ścieków typu mechanicznego w Płaszowie. Oczyszcza ona około 70% ścieków z Krakowa (bez Nowej Huty) w dniach bezdeszczowych. W okresie opadów ilość ścieków odpływających bez oczyszczenia radykalnie wzrasta.
   W Płaszowie funkcjonuje również niewielka biologiczna oczyszczalnia ścieków. Oprócz niej w mieście pracują jeszcze małe lokalne, mechaniczno - biologiczne, oczyszczalnie, które łącznie z płaszowską w roku 1998 oczyściły około 0,7 hm3 ścieków komunalnych i tylko te ścieki można uznać za oczyszczone właściwie.
   Ścieki oczyszczone i nieoczyszczone z rejonu Płaszowa trafiają do rzeki Drwina Długa.
   Z układu kanalizacyjnego Nowej Huty w roku 1998 odprowadzono około 24 hm3 ścieków bez oczyszczenia, poprzez Kanał Suchy Jar, do Wisły.
   Rok 1998 był ostatnim z tak złym bilansem oczyszczania ścieków komunalnych miasta. Aktualnie (od kwietnia 1999 roku) trwa rozruch nowoczesnej, mechaniczno -biologicznej, oczyszczalni ścieków Kujawy, która będzie oczyszczać całość ścieków z aktualnego systemu kanalizacyjnego Nowej Huty. Oczyszczalnia usytuowana na lewym brzegu Wisły, w pobliżu Huty im. Tadeusza Sendzimira składa się z trzech zasadniczych części: mechanicznej, biologicznej oraz przeróbki osadu. Po zakończeniu rozruchu oczyszczalnia "Kujawy" będzie oczyszczać 70 dam3 /dobę ścieków, a docelowo po zakończeniu II etapu budowy 110 dam3 /dobę. Tak więc po raz pierwszy z Nowej Huty ścieki będą odprowadzone do Wisły kompleksowo oczyszczone. Z uwagi na olbrzymi ładunek zanieczyszczeń jaki niosły nieoczyszczone ścieki z tego rejonu uruchomienie oczyszczalni Kujawy jest wielkim osiągnięciem w zakresie ochrony wód rzeki Wisły.
   W roku 1999 oddane zostaną również do eksploatacji lokalne oczyszczalnie w Skotnikach (350 m3 /dobę) oraz Kostrzu (150 m3 /dobę).
   Podsumowując należy dodać, że jednym z najpilniejszych zadań jest rozbudowa i modernizacja oczyszczalni w Płaszowie. Konieczna jest budowa tam oczyszczalni biologicznej i nowoczesnej linii przeróbki osadów ściekowych.
   Oprócz miasta Krakowa z terenu województwa małopolskiego w roku 1998 bez oczyszczenia odprowadzono ścieki komunalne z następujących miast:    Ścieki komunalne, oczyszczone tylko mechaniczne odprowadzono z miast :Rabka, Trzebina, Biecz, Grybów, Maków Podhalański.
   Niektóre pracujące oczyszczalnie biologiczne wymagają modernizacji z uwagi na przestarzałą część biologiczną, uniemożliwiającą uzyskanie odpowiedniego poziomu oczyszczenia ścieków. Aktualnie trwa modernizacja oczyszczalni w Trzebini, Libiążu, Bochni, Dąbrowie Tarnowskiej, Niedomicach.
   Jednocześnie należy podkreślić, że w wielu gminach, małe jednostki osadnicze korzystające z wodociągu komunalnego nie posiadają urządzeń do odbioru i oczyszczania ścieków. Przyjęty system odprowadzania ścieków do tzw. zbiorników wybieralnych nie jest, w wielu przypadkach, właściwie nadzorowany przez urzędy gmin.
   Spośród istniejących oczyszczalni gminnych wiele nie jest w pełni wykorzystanych z powodu braku infrastruktury technicznej (kolektory kanalizacyjne, przepompownie), umożliwiającej doprowadzenie ścieków na oczyszczalnie. Zbyt małe obciążenie tych oczyszczalni często jest przyczyną złej ich pracy. Od lat sieć wodociągowa rozwija się w znacznie szybszym tempie niż kanalizacyjna.

Długość sieci wodociągowej i sieci kanalizacyjnej ilustruje poniższa tabela (dane za rok 1998 - wg GUS)

Wyszczególnienie

A
Długość sieci wodociągowej rozdzielczej [km]

B
Długość sieci kanalizacyjnej [km]

Wskaźnik procentowy B/A*100%

Województwo

12961

3387

26,1

Miasta na prawach powiatu:

1354

1170

86,4

Kraków

980

871

88,9

Nowy Sącz

121

117

96,7

Tarnów

253

182

71,9

Powiaty :

11607

2217

19,1

bocheński

392

102

26,0

brzeski

322

45

14,0

chrzanowski

692

174

25,1

dąbrowski

679

35

5,2

gorlicki

153

134

87,6

krakowski

1943

165

8,5

limanowski

301

95

31,6

miechowski

783

36

4,6

myślenicki

470

77

16,4

nowosądecki

398

154

36,7

nowotarski

558

301

53,9

olkuski

742

96

12,9

oświęcimski

827

151

18,2

proszowicki

583

30

5,1

suski

157

39

24,8

tarnowski

791

156

19,7

tatrzański

203

135

66,5

wadowicki

843

204

24,2

wielicki

770

88

11,4


   Według danych GUS w roku 1998 na terenie województwa małopolskiego przybyło 824 km rozdzielczej sieci wodociągowej oraz 421 km sieci kanalizacyjnej (około 50% długości sieci wodociągowej). Jest to wskaźnik wyraźnie lepszy niż w wielu przypadkach przedstawiony w powyższej tabeli.
   Wykaz najważniejszych inwestycji proekologiczych zakończonych w 1998 lub 1999 roku (do września), dotyczących ochrony wód:

   Mechaniczno - biologiczne oczyszczalnie oddane ostatnio do eksploatacji:

   Inne inwestycje:    Oczyszczalnie obudowane po zniszczeniach spowodowanych powodzią 1997 roku:    Najważniejsze inwestycje zrealizowane w celu ograniczenia poboru wody:

   6.3 Stan zanieczyszczenia wód powierzchniowych płynących

   Wody powierzchniowe są ważnym elementem różnorodności krajobrazowej, decydują o funkcjonowaniu i bogactwie ekosystemów. Mają duże znaczenie społeczne, ekonomiczne i ekologiczne. Stanowią źródło wody komunalnej i do celów gospodarczych.
   Monitoring rzek w województwie małopolskim prowadzony jest w ramach sieci krajowej i regionalnej.
   Celem monitoringu wód powierzchniowych jest wspomaganie procesów zarządzania gospodarką zasobami wodnymi, a także ich ochroną.
   Sieć krajowa monitoringu rzek w województwie małopolskim obejmuje w sumie 22 przekroje pomiarowo - kontrolne (tabela) zlokalizowane na 8 rzekach. Badania prowadzone są co miesiąc w ustalonym zakresie wskaźników fizykochemicznych, bakteriologicznych i hydrobiologicznych (zgodnie z wytycznymi Głównego Inspektora Ochrony Środowiska). Punkt reperowy na Wiśle obsługuje IMGW oddz. w Krakowie.

   Lokalizacja punktów pomiarowo-kontrolnych (ppk) rzek województwa małopolskiego badanych w ramach sieci krajowej

Lp.

Rzeka

Km rzeki

Punkt pomiarowo-kontrolny

Powiat

Gmina

Rodzaj monitoringu

1.

Wisła

0,5

Oświęcim

Oświęcim

Oświęcim

P

2.

Wisła

63,7

Powyżej Krakowa

Kraków

Kraków

R

3.

Wisła

69,2

Bielany

Kraków

Kraków

P

4.

Wisła

102,0

Niepołomice

Wieliczka

Niepołomice

P

5.

Soła

1,8

Oświęcim

Oświęcim

Oświęcim

P

6.

Skawa

4,8

Zator

Oświęcim

Zator

P

7.

Serafa

1,0

Duża Grobla

Wieliczka

Wieliczka

P

8.

Raba

2,0

Uście Solne

Bochnia

Drwinia

P

9.

Dunajec

198,4

Poł. Czar. i Biał. Dunajca

Nowy Targ

Nowy Targ

P

10.

Dunajec

187,2

Harklowa

Nowy Targ

Nowy Targ

P

11.

Dunajec

171,1

Sromowce Wyżne

Nowy Targ

Czorsztyn

P

12.

Dunajec

163,8

Czerwony Klasztor

Granica RP

 

Gr

13.

Dunajec

119,0

Gołkowice, pow. Popradu

Nowy Sącz

Podegrodzie

P

14.

Dunajec

106,0

Zabełcze, pon.N. Sącza

Nowy Sącz

Nowy Sącz

P

15.

Dunajec

101,1

Dąbrowa Kamieniołom

Nowy Sącz

Chełmiec

P

16.

Dunajec

65,0

Piaski Drużków

Brzesko

Czchów

P

17.

Dunajec

19,4

Biskupice Radłowskie

Tarnów

Radłów

P

18.

Dunajec

0,5

Ujście Jezuickie

Dąbrowa Tarnowska

Gręboszów

P

19.

Poprad

64,2

Czercz

Granica RP

 

Gr

20.

Poprad

23,9

Piwniczna

Granica RP

 

Gr

21.

Poprad

2,9

Biegonice

Nowy Sącz

Stary Sącz

P

22.

Czarna Orawa

25,0

Jabłonka

Nowy Targ

Jabłonka

Gr

   R - reper   P - monitoring podstawowy   Gr - monitoring graniczny

   Sieć regionalna monitoringu rzek obejmuje w województwie małopolskim ponad 60 rzek i potoków, na których zlokalizowanych jest około 130 punktów pomiarowo-kontrolnych.
   Program badawczy rzek uwzględnia potrzeby określone na szczeblu wojewódzkim i jest uzgodniony z wojewodą. Jego zadaniem jest określenie jakości wód oraz identyfikacja głównych problemów występujących w gospodarce wodnej regionu, takich jak: zasolenie, eutrofizacja.
   Celem sieci regionalnej monitoringu rzek jest określenie jakości wód w województwie (biorąc pod uwagę znaczenie rzeki w regionie, wpływ większych źródeł zanieczyszczeń oraz konieczność zachowania cykliczności badań w celu określenia zachodzących zmian w jakości), ocenę efektów realizacji inwestycji w zakresie oczyszczania ścieków.

     6.3.1. Jakość wód rzek

   Jakość wód rzek jest funkcją kompleksowego oddziaływania wielu czynników takich jak: ukształtowanie, zagospodarowanie i stan czystości całej zlewni, wielkość i zanieczyszczenie opadów atmosferycznych, czy rodzaj odprowadzanych do wód zanieczyszczeń.
   Ocena jakości wód polega na porównaniu pomierzonych wielkości parametrów (wskaźników zanieczyszczenia) i obliczonych stężeń ze stężeniami dopuszczalnymi dla poszczególnych klas czystości, określonymi w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5.11.1991 roku poz. 503 (Dziennik Ustaw nr 116 z dnia 16.12.1991 roku).
   Charakterystykę stanu czystości rzek opracowano na podstawie stężeń charakterystycznych na kontrolowanym biegu rzeki, uwzględniając badane cechy fizykochemiczne, stan sanitarny, zmiany indeksu saprobowości sestonu oraz koncentracji chlorofilu'a. Dokonano również ocen grupowych w odniesieniu do następujących grup zanieczyszczeń:


   Następnie sporządzono ocenę ogólną, która uwzględnia cechy fizykochemiczne oraz biologiczne wskaźniki jakości wody.
   Wody silnie zanieczyszczone, w których stężenia zanieczyszczeń przekraczały wartości dopuszczalne w tej klasyfikacji, okeślono jako wody nie odpowiadające normatywom i oznaczono "non".
   Nadmienić należy, że bardzo ostre wymogi klasyfikacyjne prawa polskiego powodują, że przekroczenie tylko jednego wskaźnika decyduje o zaliczeniu danego odcinka rzeki do niższej klasy jakości wody.
Według planowanego w latach 1971 - 1972 przeznaczenia wód rzek płynących przez teren województwa małopolskiego, stan ich czystości winien przedstawiać się następująco:    Graficzną ilustrację planowanej klasyfikacji jakości wód rzek województwa małopolskiego przedstawia mapka 8. mapa 8.   39kB
   W roku 1998 badaniami kontrolnymi objętych było 67 rzek i potoków na łącznej długości 1540,2 km. Badania prowadzone były w 158 punktach pomiarowo-kontrolnych. Wyniki przeprowadzonej klasyfikacji jakości wód zestawiono w  tabelach. tabela 1.   75kB tabela 2.   260kB

   Jak wynika z tabeli, ocena wód rzecznych według kryterium fizykochemicznego pozwoliła odnotować I klasę czystości wód w 4 punktach pomiarowo-kontrolnych. Klasę II stwierdzono w 37, a klasę III w 32 punktach pomiarowych. W pozostałych 85 przekrojach przeprowadzona klasyfikacja wskazuje na występowanie wód pozaklasowych.
   Analizując stan sanitarny rzek stwierdza się, że klasa II wystąpiła w 2 przekrojach, klasa III w 36, a w pozostałych 112 punktach wody non (w 8 przekrojach nie prowadzono badań w tym zakresie).
   Najbardziej niekorzystna ocena ogólna wskazała na występowanie wód pozaklasowych aż w 131 punktach pomiarowo-kontrolnych. Klasę III stwierdzono w 25 przekrojach, a klasa II wystąpiła tylko w 2 punktach. W żadnym punkcie nie odnotowano klasy I.
   Poniżej zestawiono zbiorczą klasyfikację jakości wód płynących w województwie małopolskim według rodzajów zanieczyszczenia:

Rodzaj zanieczyszczenia

Długość
rzek

Klasy czystości wód

I

II

III

non

Substancje organiczne

(1540,2 km)

km

%

574,1

37,3

736,6

47,8

180,7

11,7

48,8

3,2

Substancje biogenne

(1540,2 km)

km

%

179,0

11,6

359,4

23,3

403,5

26,2

598,3

38,9

Cechy fizykochemiczne

(1540,2 km)

km

%

25,7

1,7

453,0

29,4

366,8

23,8

694,7

45,1

Wskaźniki hydrobiologiczne

(1176,9 km)

km

%

0

0

722,2

61,3

430,3

36,6

24,4

2,1

Stan sanitarny

(1500,5 km)

km

%

0

0

31,8

2,1

405,5

27,0

1063,2

70,9

Ocena ogólna

(1540,2 km)

km

%

0

0

18,1

1,2

354,3

23,0

1167,8

75,8

   Z przedstawionych powyżej danych wynika, że stan czystości wód rzecznych determinowany jest głównie przez wskaźniki stanu sanitarnego (ponadnormatywne zanieczyszczenia bakteriologiczne).
   Jakość około 76% długości kontrolowanych odcinków rzek w województwie jest niższa (gorsza) niż przewidziana w III klasie czystości, chociaż tutaj pomiędzy poszczególnymi ciekami wodnymi i punktami pomiarowo-kontrolnymi występują znaczne różnice.
    Stan czystości rzek województwa małopolskiego zilustrowano graficznie na mapkach 9 - 11 oraz na rysunku 10.
mapa 9.   39kB mapa 9a.   31kB mapa 9b.   31kB mapa 10.   39kB mapa 11.   39kB rysunek 10.   26kB

       6.3.1.1. Stan czystości wód Wisły
   Wisła przepływa przez województwo małopolskie na długości 209,2 km.
   Na teren tutejszego województwa dopływają wody Wisły nadmiernie zanieczyszczone, obciążone zrzutem zasolonych wód kopalnianych ze Śląska. W granicach województwa istotnym źródłem zanieczyszczenia rzeki Wisły jest gospodarka komunalna Krakowa. Ścieki miejskie trafiają do Wisły poprzez rzekę Serafę oraz Kanał Suchy Jar. Sytuacja ulegnie zmianie w związku z uruchomioną w roku 1999 oczyszczalnią "Kujawy".
   Wyniki badań z 1998 roku wykazały, że Wisła prowadzi wody pozaklasowe, zarówno we wskaźnikach fizykochemicznych jak i bakteriologicznych. O dyskwalifikacji wód z różną częstotliwością decyduje około 10 parametrów.
   Najczęściej, normatywy III klasy przekraczały wskaźniki zasolenia (chlorki i substancje rozpuszczone), substancje biogenne (kilkakrotne przekroczenia we wskaźniku azot azotynowy), zawiesiny, metale ciężkie (cynk) oraz stan sanitarny.
   Pod względem hydrobiologicznym Wisła prowadziła wody z przewagą organizmów strefy a - mezosaprobowej (wody III klasy czystości).
   Zasolenie wód Wisły jest uciążliwe dla gospodarki i wymaga podjęcia działań dla możliwie szybkiego rozwiązania tego problemu, co leży w interesie przemysłu (zwłaszcza hutniczego, metalowego i chemicznego) oraz gospodarki komunalnej.
   Obserwuje się większe w 1998 roku zasolenie wód Wisły. Średnie stężenie substancji rozpuszczonych w Wiśle w Łączanach wynosiło 1765 mg/l (przy wartości dopuszczalnej 1000 mg/l) i było o 144 mg/l wyższe niż w roku 1997. Średnie stężenie chlorków w Wiśle w Łączanach wynosiło 857 mgCl/l i było o 177 mgCl/l wyższe niż w roku poprzednim; charakterystyczne stężenie chlorków wynosiło 1568 mgCl/l (w 1997 roku - 1061 mgCl/l) przy wielkości dopuszczalnej 300 mgCl/l.
   Poniżej przedstawiono zmiany stopnia zanieczyszczenia Wisły w przekrojach monitoringu podstawowego.

Stężenia charakterystyczne [w mg/l] wskaźników zanieczyszczenia wód Wisły w 1998 roku

Nazwa cechy

Oświęcim
km 0,5

Bielany
km 38,0

Niepołomice
km 102,0

Opatowiec
km 160,6

Szczucin
km 194,1

Przewodność elektrolityczna

5630

4309

3931

3380

2107

Tlen rozpuszczony

3,9

7,3

6,9

6,3

7,5

BZT-5

15,5

5,4

10,6

7,6

6,7

ChZT-Mn

12,9

8,7

8,9

9,3

8,4

ChZT-Cr

45,5

33,1

40,9

41,3

32,1

Chlorki

1951

1500

1517

896

515

Siarczany

241

195

194

185

126

Substancje rozpuszczone ogólne

3645

2796

2595

2065

1276

Zawiesina ogólna

72

68

53

55

66

Zasadowość ogólna

163

153

164

183

177

Azot amonowy

2,78

1,81

2,54

1,90

1,37

Azot azotynowy

0,229

0,324

0,340

0,159

0,045

Azot azotanowy

1,95

2,51

2,55

3,09

2,79

Azot Kjeldahla

4,60

2,51

3,62

2,68

2,51

Azot ogólny

6,14

4,87

6,04

5,35

4,96

Fosforany

0,92

0,50

0,64

0,28

0,30

Fosfor ogólny

0,57

0,33

0,36

0,42

0,37

Mangan

0,33

0,42

0,41

0,34

0,12

Żelazo ogólne

0,42

0,34

0,40

0,03

0,05

Chrom ogólny

0,010

0,020

0,010

0,0001

0,0001

Cynk

0,182

0,247

0,173

0,105

0,081

Miedź

0,013

0,008

0,013

0,007

0,006

ów

0,004

0,008

0,008

0,016

0,014

Rtęć

-

0,003

0,003

0,0003

0,0002

Miano Coli typu fekalnego

0,00001

0,0002

0,00001

0,0004

0,0008

Chlorofil'a

-

69,7

92,5

5,4

7,0

   Wpływ na stan czystości Wisły mają również w obrębie tutejszego województwa główne jej dopływy, co obrazuje poniższe zestawienie.

Stężenia wybranych wskaźników zanieczyszczenia głównych dopływów Wisły
(w odcinkach ujściowych)

Rzeka

Tlen rozpuszczony
[mgO2/l]

BZT-5
[mgO2/l]

Fosfor ogólny
[mg P/l]

średnioroczne

charakterystyczne

średnioroczne

charakterystyczne

średnioroczne

charakterystyczne

Soła

-

7,7

-

3,3

-

0,09

Skawa

-

10,1

-

4,2

-

0,10

Skawinka

8,1

6,6

3,6

4,3

0,24

0,33

Sanka

10,3

8,6

2,2

3,5

0,13

0,20

Rudawa

9,9

8,8

2,7

3,2

0,21

0,25

Wilga

10,7

9,6

4,0

5,5

0,13

0,17

Prądnik-Białucha

9,8

8,9

2,2

2,4

0,22

0,24

Dłubnia

9,0

6,8

5,4

8,1

0,33

0,64

Serafa

1,0

0,1

55,9

82,6

2,11

3,23

Raba

10,5

9,3

1,9

2,5

0,11

0,17

Gróbka

8,6

6,5

2,7

3,7

0,20

0,26

Uszwica

8,6

6,9

4,4

6,7

0,26

0,29

Nidzica

-

7,9

-

3,7

-

0,28

Kisielina

8,8

7,2

1,9

2,6

0,12

0,14

Dunajec

10,6

8,6

2,2

2,9

0,15

0,29

Nida

-

8,3

-

3,5

-

0,52

Breń

8,4

6,0

2,6

4,2

0,20

0,32

      6.3.1.2. Wody powierzchniowe ujmowane do celów pitnych
   Wody powierzchniowe nadające się do zaopatrzenia ludności w wodę do picia powinny odpowiadać I klasie czystości śródlądowych wód powierzchniowych, czyli dopuszczalnym wartościom wskaźników zanieczyszczenia dla tej klasy, zawartych w Rozporządzeniu Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 5 listopada 1991 roku, Dziennik Ustaw nr 116 poz. 503.
   Wody powinny być wysokiej jakości. Stąd też ochrona zlewni powyżej ujęć ma podstawowe znaczenie dla uzyskania właściwej jakości wody pitnej.
   Tymczasem, wszystkie rzeki są w różnym stopniu zanieczyszczone, i aby osiągnęły właściwą wartość użytkową i były wykorzystywane do produkcji wody przeznaczonej do celów pitnych muszą być poddane wcześniejszemu procesowi uzdatnienia.
   Poniżej zestawiono lokalizację punktów pomiarowo-kontrolnych powyżej ujęć wody pitnej na rzekach województwa małopolskiego:

Rzeka

Km
rzeki

Punkt pomiarowo-kontrolny

Ujęcie dla:

Powiat

Gmina

Skawa

71,1

Jordanów

Jordanowa

Sucha Beskidzka

Jordanów

Skawinka

9,6

Radziszów

Skawiny

Kraków

Skawina

Sanka
Brzoskwinka

4,5
2,0

Liszki
Cholerzyn

Krakowa

Kraków

Liszki

Rudawa

9,0

Podkamycze

Krakowa

Kraków

Zabierzów

Dłubnia

9,8

Kończyce

Krakowa

Kraków

Michałowice

Raba

18,8

Proszówki

Bochni

Bochnia

Bochnia

Stradomka

14,8

Łapanów

Łapanowa

Bochnia

Łapanów

Ścieklec

3,0

Makocice

Proszowic

Proszowice

Proszowice

Biały Dunajec

7,1

Szaflary

Nowego Targu

Nowy Targ

Szaflary

Dunajec

110,8

Świniarsko

Nowego Sącza

Nowy Sącz

Chełmiec

Dunajec

52,3

Zakliczyn

Tarnowa

Tarnów

Zakliczyn

Dunajec

38,6

Zgłobice

Tarnowa

Tarnów

Wierzchosławice

Łososina

35,9

Piekiełko

Limanowej

Limanowa

Tymbark

Biała Tarnow.

46,3

Ciężkowice

Ciężkowic

Tarnów

Ciężkowice

Biała Tarnow.

33,6

Lubaszowa

Tuchowa

Tarnów

Tuchów

Ropa

41,0

Szymbark

Gorlic

Gorlice

Gorlice

   oraz lokalizację zbiorników zaporowych ujmowanych do celów pitnych:

Rzeka

Km rzeki

Punkt pomiarowo-kontrolny

Ujęcie dla:

Powiat

Gmina

Raba
Zbiornik
Dobczycki

60,1

- ujęcie wieżowe *
- ś
rodek zbiornika *
- zapora *
- upust denny

Krakowa

Myślenice

Dobczyce

Dłubnia
Zespół zbiorników
w Zesławicach:
Nr 1
Nr 2

9,03




- zapora
- zapora

Krakowa

Kraków

Kraków
Zielonki

Gościbia
Zbiornik Gościbia

1,5

- zapora

Sułkowic

Kraków

Harbutowice

* 3 głębokości

      6.3.2. Charakterystyka rzek kontrolowanych w 1998 roku

   Rzeka Wisła płynie w województwie małopolskim na długości 209,2 km. Na odcinku około 75 km stanowi naturalną granicę województw małopolskiego i świętokrzyskiego. Przyjmuje szereg dopływów, które mają zasadnicze znaczenie w kształtowaniu jej reżimu wodnego.
   Rzeka Biała Przemsza jest lewym dopływem Przemszy. Wypływa na wysokości ponad 370 m npm. na północ od Wolbromia. Drugi ciek źródłowy rozpoczyna się na torfowisku zasilającym również obszar źródłowy Szreniawy. Biała Przemsza od m. Klucze do Błędowa płynie przez zwarty obszar piasków Pustyni Błędowskiej. Lewymi większymi doływami są: Biała, Sztoła i Kozi Bród.
   Rzeka Soła jest prawobrzeżnym dopływem Wisły II rzędu w kilometrze 1,8. Uchodzi do niej na wysokości 227 m n.p.m. Jako główny źródłowy potok przyjęto Słanicę. Wypływa z pd. stoku Beskidu Śląskiego zbudowanego z fliszu na wysokości 720 m n.p.m.
   W dolinie Soły zawikłana jest sieć rzeczna: stawy, młynówki, naturalne i sztuczne połączenia między ciekami.
   Soła od źródeł wraz z dopływami winna prowadzić wody I klasy czystości.
   Rzeka Macocha (Włosienica) jest prawobrzeżnym dopływem Wisły w kilometrze 10,2.
   Za jej początek uznano Bulówkę. Macocha zbiera wody z licznych cieków sztucznych i naturalnych w dolinie Soły. Posiada kilka połączeń z Sołą, a część wód odprowadza bezpośrednio do Wisły. Macocha dzieli się na dwa ramiona, lewym uchodzi do Soły, prawym do Wisły.
   Zgodnie z docelową klasyfikacją od źródeł do ujścia ścieków z Miejsko-Przemysłowej Oczyszczalni Ścieków w Oświęcimiu winna prowadzić wody I klasy czystości, natomiast poniżej wylotu ścieków aż do ujścia do rzeki Wisły - III klasie.
   Długość rzeki wynosi 9,9 km.
   Rzeka Skawa jest jednym z większych prawobrzeżnych górskich dopływów Wisły II rzędu w kilometrze 22,7. Źródła Skawy znajdują się na północno-zachodnim stoku głównego Masywu Łysej Góry na wysokości 700 m npm. Za źródłowy uznaje się Wsiowy Potok płynący w kierunku ENE dobrze wykształconą doliną. Długość rzeki wynosi 96,4 km. Zlewnia górnej Skawy to w przeważającej części tereny lesiste i rolnicze. Rzeka stanowi źródło zaopatrzenia w wodę pitną miasta Jordanów.
   Rzeka Skawa wraz z dopływami powinna na całej długości prowadzić wody I klasy czystości.
   O stanie czystości wód Skawy decydują w jej górnym biegu głównie zanieczyszczenia obszarowe oraz socjalno-bytowe odprowadzane z miejscowości i gospodarstw indywidualnych (większość miejscowości w zlewni Skawy nie posiada kanalizacji).
   Ponadto trafiają do Skawy ścieki z terenu Makowa Podhalańskiego, Suchej Beskidzkiej.
   Rzeka Wieprzówka jest lewobrzeżnym dopływem Skawy w kilometrze 8,8.
   Długość rzeki wynosi 27,6 km.
   Potok Regulka jest lewobrzeżnym dopływem Wisły w kilometrze 32,2. Jest odbiornikiem ścieków przemysłowych (związków chromu) z Zakładów Chemicznych S.A. "Alwernia" oraz ścieków komunalnych z miasta Alwernia.
   Na odcinku poniżej ścieków z zakładów do ujścia do Wisły Regulka winna prowadzić wody II klasy czystości.
   Rzeka Harbutówka - Skawinka jest prawobrzeżnym dopływem Wisły II rzędu w kilometrze 60,0. Długość rzeki wynosi 33,0 km, powierzchnia zlewni 352,4 km2. W górnym biegu Skawinka nosi nazwę Harbutówka. Bierze początek z północnych stoków Beskidu Średniego zbudowanego z utworów fliszowych, następnie płynie przez Pogórze Wielickie, dalej przez obszar zbudowany z utworów mioceńskich z zalegającą pokrywą lessową. Zlewnię zamieszkuje ponad 53 tysiące ludności (dane szacunkowe). Zlewnia ma charakter rolniczy, o rozwiniętym przemyśle w Skawinie. Dwa miasta: Sułkowice i Skawina.
   Rzeka stanowi źródło wody pitnej dla miasta Skawina. Powinna prowadzić od źródeł do wylotu wód pochłodniczych z Elektrowni Skawina S.A. wody I klasy czystości, a poniżej tego wylotu II klasy.
   Potok Gościbia jest prawobrzeżnym dopływem Harbutówki w kilometrze 25,1. Potok wypływa z płn. stoków Beskidu Średniego, długość jego wynosi 6,7 km.
   Na Gościbi (w kilometrze 1,5) zlokalizowany jest zbiornik wody pitnej dla Sułkowic.
   Potok Głogoczówka jest prawobrzeżnym dopływem Skawinki w kilometrze 15,6. Przepływa przez obszar Pogórza Wielickiego. Długość potoku wynosi 14,9 km.
   Potok Cedron jest lewobrzeżnym dopływem Skawinki w kilometrze 13,5. Długość potoku wynosi 24,8 km, powierzchnia zlewni 93,4 km2.
   Rzeka Sanka jest lewobrzeżnym dopływem Wisły w kilometrze 64,9. Długość rzeki wynosi 18,3 km, powierzchnia zlewni około 94 km2.
   Rzeka płynie w wapieniach jurajskich Grzbietu Tenczyńskiego, w środkowym biegu przez utwory przykryte lessem. Stanowi jedno ze źródeł wody komunalnej dla Krakowa. Od ponad 9 lat wody Sanki traktowane są jako wyłączne do produkcji wody pitnej (wcześniej mieszane były równolegle z wodami Wisły). Zlewnia ma charakter rolniczy. Zamieszkuje ją około 16 tysięcy mieszkańców. Rzeka zanieczyszczona jest w sposób niezorganizowany (zanieczyszczenia obszarowe). Natomiast największymi źródłami zanieczyszczenia punktowego są ścieki z P.P. Kopalnie Odkrywkowe Surowców Skalnych w Krzeszowicach (Kopalnia Porfiru Zalas) oraz oczyszczalni ścieków komunalnych w miejscowości Piekary.
   Sanka winna prowadzić wody I klasy jakości.
   Potok Brzoskwinka jest lewobrzeżnym dopływem Sanki w kilometrze 3,5. Długość potoku wynosi 8,2 km, a powierzchnia zlewni 26,2 km2. Poprzez potok Aleksandrówka do cieku trafiają ścieki z Gospodarstwa Aleksandrowice, należącego do Instytutu Zootechniki.
   Rzeka Rudawa jest lewobrzeżnym dopływem Wisły II rzędu w kilometrze 75,4 uchodzącym do niej na terenie Krakowa. Długość rzeki wynosi 35,8 km, powierzchnia zlewni 318,3 km2. Powstaje z połączenia Krzeszówki i Racławki wypływających z Wyżyny Olkuskiej, płynie obniżeniem Rowu Krzeszowickiego. Zlewnię zamieszkuje około 60 tysięcy ludności. Zlewnia ma charakter rolniczy z rozwiniętym lokalnie przemysłem. Źródłami zanieczyszczenia rzeki są ścieki komunalne i przemysłowe z Krzeszowic i Zabierzowa, Zakłady Przetwórstwa Owocowo - Warzywnego w Tenczynku, potok Olszanicki ze ściekami petrochemicznymi. Ponadto, istotne są zanieczyszczenia obszarowe z rolniczej zlewni, odcieki hodowlane. W dorzeczu Rudawy gleby o charakterze lessowym zajmują ponad 78% terenu, lasy około 21%. Normalny opad wynosi 728,7 mm. Najwięcej opadów występuje w miesiącach letnich, z czym wiążą się przepływy w rzece.
   Rzeka Rudawa jest bardzo ważną rzeką w regionie. Stanowi jedno ze źródeł zaopatrzenia miasta Krakowa w wodę pitną. Ujęcie zlokalizowane jest w dolnym biegu w Mydlnikach.
   Rudawa w całym biegu wraz z dopływami winna prowadzić wody I klasy czystości.
   Potok Krzeszówka jest kontrolowany na długości 6,6 km. Dominujące źródła zanieczyszczenia wód potoku to ścieki z następujących obiektów: Wodociągi i Kanalizacja Sp. z o.o.w Krzeszowicach, Produkcja i Hodowla Roślin Ogrodniczych Sp.z o.o. w Krzeszowicach (poprzez rów Brzeziny), Kopalnia Wapienia w Czatkowicach.
   Potok Olszówka badany jest w Tenczynku, poniżej ścieków z Zakładów Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego.
   Potok Racławka lewobrzeżny dopływ Rudawy o długości 15,2 km.Jest odbiornikiem ścieków ze Szkoły Podstawowej w Paczółtowicach oraz Ośrodka Hodowli Pstrąga w Pisarach.
   Potok Wierzchówka jest lewobrzeżnym dopływem Rudawy o długości 9,4 km. Jest odbiornikiem ścieków z Zootechnicznego Zakładu Doświadczalnego w Balicach - Gospodarstwo Brzezie.
   Potok Olszanicki jest prawobrzeżnym dopływem Rudawy. Długość jego wynosi 3,9 km. Potokiem płyną ścieki sanitarne z kilku obiektów, jak również przemysłowe z CPN S.A. Oddział w Krakowie.
   Rzeka Wilga jest prawobrzeżnym dopływem Wisły w kilometrze 78,0. Długość rzeki wynosi 21,4 km, powierzchnia zlewni 101,1 km2.. Źródła Wilgi znajdują się na wysokości około 370 m npm. Rzeka odwadnia Pogórze Wielickie i przedproże Pogórza zbudowane głównie z utworów fliszowych. Zlewnię zamieszkuje około 23 tysiące mieszkańców.
   Główne źródła zanieczyszczenia stanowią ścieki ze Swoszowic (Zespół Uzdrowisk Krakowskich), oczyszczalnia MPWiK S.A. "Kliny" oraz odcieki z tzw. "Białych Mórz" eksploatowanych uprzednio przez byłe Zakłady Sodowe.
   Ważniejsze dopływy Wilgi to potok Krzywa, Urwisko (ujęty w kanał i podłączony do kanalizacji miejskiej) oraz Dopływ ze Swoszowic.
   Wilga winna prowadzić wraz z dopływami wody I klasy czystości, a w odcinku ujściowym III klasy czystości.
   Rzeka Prądnik-Białucha jest lewobrzeżnym dopływem Wisły II rzędu w kilometrze 81,9. Powierzchnia jej zlewni wynosi 195,8 km2, długość 33,4 km. Zlewnia rzeki znajduje się na obszarze Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Wypływa z Wyżyny Olkuskiej we wsi Sułoszowa na wysokości około 405 m npm. W środkowym biegu płynie przez Ojcowski Park Narodowy. W dolnym biegu w obrębie Krakowa nosi nazwę Białucha. Zlewnię zamieszkuje ponad 28 tysięcy ludności (dane szacunkowe). Ważniejsze lewobrzeżne dopływy to: Dopływ ze Skały, Garliczka, Bibiczanka, Dominikański, a prawobrzeżnymi są: Sąspówka i Sudoł.
   Rzeka od źródeł wraz z dopływami winna prowadzić wody I klasy czystości.
   Znaczna ilość zanieczyszczeń trafia do Prądnika poprzez Dopływ ze Skały. Inne dopływy rzeki są odbiornikami ścieków z kilku obiektów użyteczności publicznej oraz z lokalnych oczyszczalni. Ponadto, do Prądnika trafiają ścieki z Krakowskiego Szpitala Okulistycznego w Witkowicach.
   Dopływ ze Skały jest lewobrzeżnym dopływem Prądnika o długości 1,7 km. Jest odbiornikiem oczyszczonych ścieków z Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Skale.
   Rzeka Dłubnia jest lewobrzeżnym dopływem Wisły II rzędu, o powierzchni zlewni 271 km2 i długości 49,2 km. Uchodzi do Wisly w Krakowie w kilometrze 89,4. Dorzecze budują utwory jurajskie, kredowe, trzeciorzędowe i czwartorzędowe.
   Dłubnia przepływa przez tereny rolnicze, słabo uprzemysłowione. Zlewnia jej jest słabo zalesiona. Zamieszkuje ją ponad 26 tysięcy ludności.
   Jest bardzo ważną rzeką dla miasta. Stanowi jedno ze źródeł wody do celów komunalnych oraz zaopatruje Hutę im. T. Sendzimira. Na Dłubni w Zesławicach powstały dwa zbiorniki retencyjne, które służą jako zapasowo-awaryjne ujęcie wody pitnej dla Krakowa.
   Wpływ na stan czystości wód mają ścieki z Imbramowic, Iwanowic, Michałowic, kanalizacji opadowej Nowej Huty w Krakowie oraz spływy powierzchniowe z terenów rolniczych zlewni.
   Dłubnia powinna prowadzić wody I klasy jakości od źródeł do ujścia Kanału Południowego, a w odcinku przyujściowym III klasy jakości.
   Potok Minożka jest prawobrzeżnym dopływem Dłubni o długości 9 km i powierzchni zlewni 47,5 km2 . Jest odbiornikiem oczyszczonych ścieków z mechaniczno-biologicznej oczyszczalni dla miasta Skała.
   Potok Baranówka zwany też potokiem Luborzyckim jest lewobrzeżnym dopływem Dłubni o długości 15 km i powierzchni zlewni 42,6 km2 . Przyjmuje ścieki z Krakowskiego Przedsiębiorstwa Ceramiki Budowlanej Kraków-Zesławice.
   Rzeka Serafa jest prawobrzeżnym dopływem Wisły w kilometrze 93,5. Powierzchnia zlewni wynosi 74,9 km2, długość rzeki 12,7 km. Wypływa z okolic Wieliczki.
   W górnym biegu uchodzą do Serafy potoki Grabówka i Malinówka. Pierwszy z nich jest odbiornikiem nieoczyszczonych wód opadowych z wielu zakładów zlokalizowanych w mieście Wieliczka. Drugi niesie przede wszystkim wody opadowe z wysypiska komunalnego "Barycz" eksploatowanego przez Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania Sp. z o.o. w Krakowie.
   Drwina Długa jest lewobrzeżnym dopływem Serafy w kilometrze 1,6 o długości 6,9 km i powierzchni zlewni 25,5 km2 . Pełni funkcję głównego odbiornika ścieków komunalnych i przemysłowych Krakowa i zdecydowanie w degradujący sposób wpływa na jakość Serafy.
   Dla Serafy i jej dopływów zaplanowano III klasę czystości.
   Kanał Suchy Jar jest lewobrzeżnym dopływem Wisły. Przyjmuje nieoczyszczone ścieki komunalne z miasta Krakowa (Nowej Huty), oczyszczone mechanicznie ścieki przemysłowe z Huty im T. Sendzimira oraz ścieki z odwodnienia hałdy żużla.
   Potok Drwinka jest prawobrzeżnym dopływem Wisły. Jest odbiornikiem poddanych mechaniczno-biologicznemu oczyszczeniu ścieków sanitarnych z małych zakładów przemysłowych oraz obiektów użyteczności publicznej.
   Wymagana klasa I.
   Rzeka Raba jest prawobrzeżnym dopływem Wisły II rzędu w kilometrze 134,7 (180 m npm.). Długość rzeki wynosi 131,9 km, powierzchnia zlewni 1537 km2 . Źródła Raby znajdują się na zachodnim krańcu Gorców w utworach fliszowych na wysokości 780 m npm. Średnia wysokość dorzecza wynosi 497 m npm. Jest to dorzecze typowo górskie, o gęstej sieci dopływów o dużych spadkach i wąskich dolinach. W zlewni przeważają użytki rolne - około 50% powierzchni (w tym grunty orne 84%); lasy zajmują około 43% i inne około 7%. Duże rozdrobnienie gospodarstw, gęsta sieć dróg gospodarczych sprzyjają nasileniu zjawisk erozyjnych i przyspieszają spływ powierzchniowy. Zlewnia ma charakter rolniczy, rekreacyjny i lokalnie przemysłowy. Zlewnię zamieszkuje około 86 tysięcy mieszkańców.
   Zlewnia jest piękną doliną, chętnie odwiedzaną przez turystów.
   Dopływy uchodzące do Raby wykazują znaczne podobieństwo z głównym ciekiem. Ważniejsze lewobrzeżne to: Krzczonówka, Kaczanka, Trzebuńka, Bysinka, San, Królewski, Gnojski, Tusznica. Prawobrzeżnymi dopływami Raby są: Mszanka, Suszanka, Buliński (uchodzący do cofki zbiornika Dobczyckiego), Trzemeśnianka (uchodzący do zbiornika Dobczyckiego), Krzyworzeka, Stradomka.
   Na Rabie zlokalizowany jest zaporowy zbiornik Dobczycki - akwen wody pitnej dla aglomeracji krakowskiej.
   Ponadto, wody rzeki ujmowane są do celów komunalnych dla miasta Myślenice i Bochnia.
   Raba od źródeł do ujścia wraz z dopływami winna prowadzić wody I klasy czystości.
   Zasadniczy wpływ na stan czystości rzeki Raby mają ścieki komunalne z miast: Rabka, Mszana Dolna, Myślenice, Dobczyce oraz Bochnia.
   Rzeka Szreniawa jest lewobrzeżnym dopływem Wisły II rzędu w kilometrze 144,0 na wysokości 178 m npm. Długość rzeki wynosi 79,8 km, powierzchnia zlewni 706,1 km2 . Bierze początek z wód torfowiska pod Wolbromiem na wysokości 380 m npm. Wypływa z Wyżyny Olkuskiej, płynie przez Wyżynę Miechowską i Płaskowyż Proszowicki. Dorzecze budują wapienie płytowe jury, margle kredowe pokryte lessem. Zlewnia ma charakter rolniczy, w całości wyżynny. 90% powierzchni dorzecza zajmują pola uprawne. Jest to obszar najbardziej zagrożony erozją gleb. Reżim Szreniawy określany jest jako źródlano-deszczowo-roztopowy. Zasoby wód powierzchniowych w zlewni Szreniawy są bardzo ubogie. Zlewnię zamieszkuje ponad 50 tysięcy mieszkańców. Szreniawa wykorzystywana jest gospodarczo przez młyny wodne.
   Do lewobrzeżnych dopływów Szreniawy należą potoki: Miechówka (zwany też Cichą) o długości 8,0 km, w dolnym odcinku zanieczyszczony przez ścieki z Miechowa; Piotrówka, Ścieklec, prawobrzeżne: Gołczanka, Pokojówka oraz dopływ z Mniszowa.
   Szreniawa winna prowadzić od źródeł do ujścia wody I klasy czystości.
   Głównym źródłem zanieczyszczenia wód Szreniawy w górnym jej biegu są ścieki odprowadzane z rejonu Miechowa oraz Gołczy. Następnie, powyżej miasta Słomniki ścieki sanitarne i technologiczne z Zakładu Produkcyjnego w Kacicach. Poniżej miasta - wylot z oczyszczalni ścieków komunalnych dla Słomnik. Poniżej ujścia Ściekleca istotne są ścieki z miejskich oczyszczalni w Proszowicach i Klimontowie. W całym biegu rzeki na jakość wód wpływają także zanieczyszczenia obszarowe.
   Potok Ścieklec wypływa pod Klonowem na wysokości 270 m npm. płynie przez Wyżynę Miechowską przykrytą lessem. Długość potoku wynosi 22,4 km. Przy ujściu do Szreniawy Ścieklec połączony jest z nią rowami melioracyjnymi. Potok odbiera ścieki technologiczne z Zakładu Uzdatniania Wody w Opatkowicach. Zlokalizowane jest na nim ujęcie wody pitnej dla Proszowic.
   Rzeka Gróbka jest prawobrzeżnym dopływem Wisły II rzędu w kilometrze 144,8. Bierze początek na południe od Bochni, na Pogórzu Wiśnickim zbudowanym z utworów fliszowych. W dalszym biegu wpływa na obszar Pogórza Bocheńskiego przykrytego utworami piaszczysto-żwirowymi. Powierzchnia zlewni wynosi 292,2 km2, długość rzeki 38,0 km. Obszar zlewni pocięty jest siecią rowów melioracyjnych i naturalnych cieków.
   Głównymi dopływami Gróbki są potoki Uszew i Uszewka.
   Rzeka Gróbka winna prowadzić wody I klasy czystości.
   W swym górnym biegu jest odbiornikiem zanieczyszczeń z miejscowości nad nią położonych, w środkowym i dolnym biegu odwadnia tereny typowo rolnicze, zmeliorowane.
   Rzeka Uszwica jest prawobrzeżnym dopływem Wisły II rzędu w kilometrze 150,7. Bierze początek na północnych stokach Beskidu Wyspowego, na wysokości 500 m npm. Poniżej Brzeska-Okocimia wpływa na Pogórze Bocheńskie pokryte piaskami zwałowymi. Powierzchnia zlewni wynosi 323 km2, długość rzeki 61,2 km. Poniżej Borzęcina zlewnia jest zmeliorowana. Główne dopływy Uszwicy to: potok Leksandrówka - lewostronny o powierzchni zlewni 60 km2, wypływający z Pogórza Wiśnickiego oraz Niedźwiedź - dopływ prawobrzeżny o powierzchni zlewni 44 km2 .
   W górnym biegu rzeka przepływa przez gęsto zaludnione wsie i tereny rolnicze, stając się odbiornikiem ścieków bytowo-gospodarczych oraz z małych zakładów przetwórstwa mięsnego. W środkowym biegu jest odbiornikiem ścieków komunalnych z Brzeska, których część jest oczyszczana na mechaniczno-biologicznej oczyszczalni ścieków, oraz ścieków przemysłowych z Okocimskich Zakładów Piwowarskich oczyszczanych biologicznie. Woda do celów przemysłowych i socjalnych pobierana jest z Uszwicy tylko przez OZP.
   Rzeka Kisielina jest prawobrzeżnym dopływem Wisły II rzędu w kilometrze 158,9 na wysokości 170 m npm. Bierze początek na Pogórzu Wiśnickim na wysokości około 320 m npm. zbudowanym z utworów fliszowych przykrytych czwartorzędowymi glinami zwietrzelinowymi. W dalszym biegu rzeka wpływa na Pogórze Bocheńskie pokryte piaskami zwałowymi, a następnie do doliny Dunajca. Zlewnia Kisieliny jest zmeliorowana, odwadniając w dolnym biegu tereny typowo rolnicze. Powierzchnia zlewni wynosi 166,2 km2, długość rzeki 35,0 km.
   Rzeka Dunajec jest prawym dopływem Wisły II rzędu w kilometrze 160,6 o całkowitej długości 251 km. Za źródłowy odcinek przyjmuje się Czarny Dunajec (Tatry Zachodnie na wysokości ponad 1500 m npm.). W km 199,2 Czarny Dunajec łączy się z Białym Dunajcem i od tego punktu rozpoczyna się bieg rzeki Dunajec. Między 154,0 a 171,0 km Dunajec stanowi granicę państwa ze Słowacją. Powierzchnia całkowita zlewni Dunajca wynosi 6804 km2. Wzdłuż Dunajca zlokalizowane są zapory: Czorsztyńska, Rożnowska i Czchowska. W 104 km swego biegu Dunajec opuszcza Kotlinę Sądecką, przecina Pogórze Rożnowskie zbudowane z piaskowców i łupków trzeciorzędowych. Następnie wkracza w obręb Kotliny Sandomierskiej, pokrytej glinami i piaskami plejstoceńskimi. Szerokość doliny Dunajca zwiększa się z 6 do 8 km.
   Wody Dunajca są zarówno źródłem wody pitnej (dla mieszkańców Starego i Nowego Sącza, Brzeska i Tarnowa) oraz do celów przemysłowych, jak i odbiornikiem ścieków.
   Czarny Dunajec źródłowy odcinek Dunajca o długości 47,9 km i powierzchni zlewni 432 km2. Powstaje z połączenia dwóch potoków: Chochołowskiego i Kościeliskiego (źródła na wysokości 1500 m npm. Pod Wołowcem - Tatry Zachodnie).
   Cicha Woda źródłowy odcinek Białego Dunajca o długości 16,8 km. Wpływ na jakość wód potoku ma koncentracja punktowych zrzutów zanieczyszczeń ściekowych z Zakopanego.
   Biały Dunajec prawobrzeżny dopływ Dunajca o długości 19,0 km i powierzchni zlewni 224 km2. Jest źródłem wody pitnej dla Nowego Targu.
   Potok Moszczenicki prawobrzeżny dopływ Dunajca w 114,3 o długości 10,5 km przepływający przez Stary Sącz. Na stan czystości jego wód wpływ mają ścieki o charakterze socjalno - bytowym.
   Rzeka Poprad jest prawobrzeżnym dopływem Dunajca w kilometrze 111,8 o długości 169,8 km (w Polsce 62,6 km) i powierzchni zlewni 2077,3 km2 (w Polsce 482,8 km2).
   Źródła Popradu znajdują się na terenie Słowacji - dopływ Wielkiego Stawu Hińczowskiego na wysokości 1960 m npm.
   Muszynka prawobrzeżny dopływ Popradu w kilometrze 53,0 o całkowitej długości 20,1 km i powierzchni zlewni 148 km2. Wpływ na jakość wód potoku ma wielkość ładunków zanieczyszczeń wprowadzanych przez potok Kryniczanka.
   Rzeka Kamienica Nawojowska jest prawym dopływem Dunajca w kilometrze 106,3 o całkowitej długości 33 0 km i powierzchni zlewni 238 km2. Na jakość wód w górnym biegu wpływ mają obszarowe zanieczyszczenia rolnicze, a w odcinku dolnym (w obrębie Nowego Sącza) zrzuty ścieków bytowo-socjalnych bezpośrednio do kolektorów kanalizacji deszczowej.
   Rzeka Łososina jest lewobrzeżnym dopływem Dunajca wpadającym do zbiornika Czchowskiego, o całkowitej długości 56,0 km i powierzchni zlewni 407 km2. Wypływa ze stoków Jasienia (Beskid Wyspowy) na wysokości 760 m npm. Średni spadek doliny 9,6%. Amplituda wahań stanów wody wynosi 4 - 5 m. Rzeka przepływa przez tereny o wyraźnej przewadze użytkowania rolniczego nad leśnym.
   Rzeka Biała Tarnowska jest prawobrzeżnym dopływem Dunajca w kilometrze 30,3 o całkowitej długości 101,8 km. Wypływa na wysokości 730 m npm. spod Ostrego Wierchu w Beskidzie Niskim (zbudowanym głównie z utworów fliszowych - piaskowców i łupków).
   W dalszym biegu Biała wycięta jest w piaskowcach Pogórza Ciężkowickiego. Rzeka przyjmuje szereg dopływów: Kąśnianka, Zborowianka, Szwedka. Następnie rzeka tworzy przełom przez wzgórza zbudowane z inoceramowych łupków piaskowca. Poniżej ujścia dopływu Spod Ostrej Góry Biała wypływa z Karpat do Kotliny Sandomierskiej. Przy ujściu do Dunajca powierzchnia zlewni całkowitej wynosi 983 km2.
   Wody rzeki Biała Tarnowska są ujmowane dla zaopatrzenia Ciężkowic, Tuchowa oraz osiedla Koszyce w Tarnowie.
   Wątok jest prawym dopływem Białej Tarnowskiej w kilometrze 7,6 i powierzchni zlewni 91,4 km2 oraz długości 23,3 km. Początek rzeki w okolicy m. Stawiska koło Ryglic, na wysokości 321 m npm. Przez kilka kilometrów swego biegu zbiera wody małych cieków, aż do ujścia największego dopływu Łękawka. W 7,5 km biegu Wątok wpływa na teren Tarnowa i zbiera wody z kolejnych dopływów: Małochlebówka i Stusinka. Zlewnia Wątoku jest mało zalesiona. W górnym biegu przeważają tereny rolnicze o nieuporządkowanej gospodarce ściekowej, w dolnym biegu rzeka staje się odbiornikiem zanieczyszczeń odprowadzanych kolektorami wód opadowych.
   Rzeka Breń jest prawobrzeżnym dopływem Wisły w kilometrze 209,6. Całkowita długość rzeki wynosi 51,9 km (z czego 44,9 km w województwie małopolskim), powierzchnia zlewni wynosi 717,6 km2. Źródła Brnia znajdują się na Płaskowyżu Tarnowskim (240 m npm) pokrytym piaskami i glinami plejstoceńskimi. Średni spadek rzeki wynosi 1,5%, a deniwelacje w zlewni wynoszą od 10 do 40 m.
   W górnym biegu rzeka przepływa przez tereny rolnicze. Miasto Dąbrowa Tarnowska zrzuca do rzeki Breń niedostatecznie oczyszczone ścieki przemysłowo-komunalne (oczyszczalnia biologiczna) oraz wody opadowe.
   Rzeka Żabnica jest lewobrzeżnym dopływem rzeki Breń w kilometrze 25,9. Długość rzeki wynosi 30,0 km, a powierzchnia jej zlewni wynosi 143,2 km2. W górnym biegu Żabnica wykorzystuje aluwialną dolinę Dunajca. Liczne rowy i cieki powierzchniowe stwarzają możliwość wymiany wód między tymi rzekami.
   Do końca 1991 roku Żabnica była odbiornikiem surowych ścieków z Niedomickich Zakładów Celulozy, co spowodowało całkowitą degradację wód rzeki.
   Rzeka Czarna Orawa jest lewobrzeżnym dopływem Orawy (dorzecze Dunaju - zlewisko Morza Czarnego), jest rzeką transgraniczną z Republiką Słowacką. Całkowita jej długość wynosi 49,7 km, a długość od źródeł do cofki zbiornika Orawskiego 25,0 km. Wypływa u podnóża Bukowińskiego Wierchu na wysokości 850 m npm. W odcinku źródłowym zwana jest Orawką. W granicach Polski zlewnia Czarnej Orawy osiąga 356 km2.
   Rzeka Ropa jest lewobrzeżnym dopływem rzeki Wisłoki w kilometrze 105,0. Wypływa na południowym stoku Jaworzyny na wysokości 790 m npm. Całkowita długość rzeki wynosi 78,7 km (w województwie małopolskim 54,8 km), powierzchnia całkowita zlewni 974 km2.
   Zlewnia Ropy odwadnia najwyższe pasma Beskidu Niskiego. Spadek rzeki od źródeł do zapory Klimkówka wynosi 20%, do wodowskazu Klęczany 10,2%.
   Rzeka Ropa jest źródłem wody pitnej dla uzdrowiska Wysowa w km 74,0 (ujęcie denne grawitacyjne) oraz dla miasta Gorlice w km 39,4 (w Ropicy Polskiej).
   Rzeka Czarna Tarnowska jest lewym dopływem Wisłoki w kilometrze 55,3. Całkowita długość rzeki wynosi 32,9 km (w województwie małopolskim 10 km). Zlewnia rzeki ma charakter rolniczy z przewagą rolnictwa specjalistycznego. W górnym biegu rzeka jest odbiornikiem (poprzez rowy melioracyjne i potoki) nieoczyszczonych ścieków sanitarnych z gminy Lisia Góra oraz z osiedla Krzyskiego w Tarnowie.

  6.4 Monitoring zbiorników zaporowych


   W województwie małopolskim zlokalizowanych jest 8 zbiorników zaporowych. Cztery z nich stanowią źródło wody pitnej, a pozostałe pełnią funkcję przeciwpowodziową i retencyjną oraz rekreacyjną. Badania zbiorników zaporowych prowadzone są w ramach programu sieci regionalnej.

      6.4.1. Zbiorniki zaporowe o głównej funkcji ujęć wody pitnej

   Podstawowym zadaniem zbiornika Dobczyckiego na Rabie, przekazanego do eksploatacji w 1987 roku jest zapewnienie poboru wody dla potrzeb wodociągu krakowskiego w ilościach ...


- W     O P R A C O W A N I U . . .

   6.5 Wody podziemne


   Woda jest jednym z najważniejszych czynników determinujących rozwój społeczno-gospodarczy regionów, krajów i kontynentów. Dostępność wody dla potrzeb ludności i gospodarki wynika z naturalnych zasobów związanych z obiegiem wody w przyrodzie.
   Na wielkość zasobów wodnych mają wpływ m.in.    Opracowana przez Europejską Agencję Ochrony Środowiska (EEA) klasyfikacja ściśle wiąże dostępność wody z wielkością zasobów przypadającą na 1 mieszkańca. Zasoby wód powierzchniowych, szacowane na poziomie 1500 - 2 000 m3/mieszkańca/rok, sytuują województwo małopolskie wśród obszarów o bardzo małej dostępności wody. Wobec ubogich zasobów wód powierzchniowych dostępnych dla celów użytkowych, istotnym źródłem zaopatrzenia stają się wody podziemne.

     6.5.1. Zasoby wód podziemnych

   Zasoby wód podziemnych w województwie małopolskim, obliczone na podstawie zatwierdzonych dotychczas zasobów eksploatacyjnych, szacuje się na ok. 340 mln m3, tj. ok. 38 540 m3/h.
   Z ilości tej:

   Zasoby w poszczególnych jednostkach hydrogeologicznych tworzą Użytkowe Poziomy Wód Podziemnych (UPWP) czyli zbiorowiska wód podziemnych o dobrej jakości, module zasobów regionalnych powyżej 5 m3/(d x km 2) oraz wydajności potencjalnej otworu studziennego powyżej 5 m3/h. W najbardziej zasobnych fragmentach jednostek hydrogeologicznych wydzielono według ustalonych kryteriów podstawowych Główne Zbiorniki Wód Podziemnych (GZWP) - swoistego rodzaju złoża wodne, stwarzające możliwość eksploatacji wód podziemnych, spełniające warunki: wydajność studni - powyżej 70 m3/h, wydajność ujęcia - powyżej 10 tys. m3/dobę, liczba mieszkańców, którą można zaopatrzyć - powyżej 66 000. Dla obszarów o deficycie wód podziemnych zbiorniki zostały wyznaczone według kryteriów indywidulanych.
   Bilanse zatwierdzonych zasobów eksploatacyjnych oraz zasobów zgromadzonych w GZWP wskazują, że na zasobność wód podziemnych województwa małopolskiego składają się w dużej mierze wody płytkie pierwszego poziomu wodonośnego występujące w warstwach nie spełniających kryteriów dla wyznaczania Głównych Zbiorników Wód Podziemnych.
   Obszar województwa cechują słabe i średnio korzystne warunki infiltracji, stąd też większość zbiorników wód podziemnych cechuje się niską i średnią odnawialnością zasobów, przy średniej i małej retencyjności zlewni. Średni współczynnik retencji strefy aktywnej wymiany dla całego obszaru szacuje się na 1- 2%, przy zróżnicowaniu dla poszczególnych regionów: od 4-6% dla zlewni tatrzańskich do 0,2 - 0,3% dla zlewni nizinnych, natomiast tempo odnawialności wód określa się na:    Rozmieszczenie zasobów wód podziemnych na obszarze województwa, uwarunkowane zróżnicowaniem budowy geologicznej, jest bardzo nierównomierne, a większość terenów cechuje się deficytem tych wód. Znaczące zasoby rozmieszczone są na południu i północy województwa, natomiast obszarem o deficycie wód podziemnych są tereny wschodnie i północno-wschodnie (mapka 12). mapa 12.   49kB

     6.5.2. Główne Zbiorniki Wód Podziemnych

   Na obszarze województwa małopolskiego zlokalizowanych jest łącznie 24 GZWP, w tym 10 zbiorników w całości i 14 częściowo. Spośród 24 GZWP tylko 6 wydzielono według kryteriów podstawowych, natomiast pozostałe 18, które mają lub mogą mieć istotne znaczenie dla zaspokajania potrzeb zaopatrzenia w wodę w poszczególnych rejonach województwa, wydzielono według kryteriów indywidualnych. W Małopolsce występują 3 główne typy zbiorników wód podziemnych:

   Użytkowe wody podziemne występują w utworach czwartorzędu, trzeciorzędu, kredy i jury.

Zbiorniki czwartorzędowe (433, 434, 435, 437, 440, 442, 443, 444, 446, 449, 450, 453)
   Główne zbiorniki wód podziemnych występujące w utworach czwartorzędowych związane są z dolinami rzecznymi i z kopalnym systemem dolin, który w części zachodniej województwa tylko w nieznacznym stopniu pokrywa się ze współczesnym układem hydrograficznym. Są to zbiorniki o porowym charakterze ośrodka, zlokalizowane w holoceńskich utworach piaszczystych i piaszczysto-żwirowych, lokalnie zaglinionych, wykazujące zróżnicowaną naturalną odporność na zanieczyszczenie. Zbiorniki związane z dolinami rzecznymi są bardzo wąskie o miąższości osadów wodonośnych najczęściej 3 - 6 m, a sporadycznie 10 - 12 m. Za wyjątkiem GZWP 440 wszystkie zbiorniki zostały wyznaczone wg kryteriów indywidualnych, ze względu na deficytowy charakter obszarów.
   Zbiornik GZWP 440 związany z doliną kopalną występującą w obrębie Kotliny Nowotarskiej jest stosunkowo najzasobniejszy, spełniający kryteria podstawowe wydzielenia GZWP. Miąższość utworów wodonośnych waha się w nim od kilku do ponad 100 m, a wydajność pojedynczych studni może dochodzić do 70 m 3 /h. Skrajna, wschodnia część zbiornika, znajduje się obecnie w granicach cofki zbiornika "Czorsztyn".
   Dla większości zbiorników brak izolującej pokrywy w stropie warstw wodonośnych, co umożliwia łatwe przenikanie do wód zanieczyszczeń z powierzchni.

Zbiornik trzeciorzędowy (451)
   W pylasto-piaszczysto-piaskowcowych utworach trzeciorzędowych Zapadliska Przedkarpackiego, w oparciu o kryteria podstawowe, wydzielono Subzbiornik 451 - Bogucice. Jest to zbiornik dwupoziomowy, w którym łączna miąższość utworów jest zmienna i waha się od 5 do 60 m, a lokalnie do 100 m. W obrębie zbiornika wydzielono dwa, w znacznym stopniu niezależne, wielowarstwowe horyzonty wodonośne. Pierwszy na głębokości 80-100 m ppt, o charakterze subartezyjskim (za wyjątkiem obszarów wychodni piasków bogucickich), drugi - poniżej tej głębokości, na obszarze centralnej części zbiornika tj. od Bieżanowa do Niepołomic, o charakterze artezyjskim. Wydajność pojedynczych studzien waha się od kilku do 200 m 3 /h. Na całym obszarze subzbiornika Bogucice, z wyjątkiem odkrytych wychodni, osady trzeciorzędowe przykryte są ciągłym płaszczem piaszczysto-gliniastych utworów czwartorzędowych o miąższości od kilku do ponad 20 m. Osady pokrywające skały subzbiornika, mając różną przepuszczalność, ograniczają jego zasilanie, a tym samym dopływ zanieczyszczeń z powierzchni.

Zbiorniki trzeciorzędowo-kredowe (436, 438, 439, 445, 447)
   Są to zbiorniki w obrębie Karpat fliszowych, wydzielone według kryteriów indywidualnych, ze względu na potrzebę ochrony najwydajniejszych partii skał jako źródła zaopatrzenia w wodę pitną. Skałami zbiornikowymi są spękane, gruboławicowe piaskowce i łupki warstw dolnolgockich, istebniańskich i ciężkowickich. Woda w warstwach jest typu szczelinowego lub szczelinowo-porowego. Głębokość do zwierciadła wody wynosi od 5 do 20 m, a samo zwierciadło charakteryzuje się zróżnicowaną amplitudą wahań. Zasięg głębokości strefy wodonośnych spękań jest zmienny, ale szacuje się, że sięga 70 - 80 m, a sporadycznie dochodzi do 100 - 120 m. Zbiorniki fliszowe nie są chronione w sposób naturalny, stąd są silnie narażone na zanieczyszczenia przenikające z powierzchni terenu.

Zbiornik trzeciorzędowo-triasowy (441)
   GZWP 441 - Zakopane jest zbiornikiem typu szczelinowo-krasowego w węglanowych osadach triasu i trzeciorzędu - zlepieńców, dolomitów, wapieni i wapieni dolomitycznych. Wydajności otworów studziennych są bardzo zróżnicowane - od bardzo małych do 270 m 3 /h przy wolnym wypływie. Zasilanie poziomu wodonośnego następuje poprzez bezpośrednią infiltrację opadów atmosferycznych i wód powierzchniowych.

Zbiorniki kredowe (408,409)
   Zbiorniki wyodrębniono w niecce miechowskiej, w górnej części wodonośnego piętra kredowego. Są to zbiorniki typu szczelinowego, zbudowane z margli i wapieni oraz gez i opok. Granicę między zbiornikami stanowi dział wód podziemnych między zlewniami podziemnymi Nidy i Pilicy, który nie pokrywa się jednak z działem zlewni powierzchniowych tych rzek.
   Z utworów kredowych budujących zbiorniki wypływają liczne źródła, jednak znacząca większość z nich to źródła małe. Zbiorniki są tzw. zbiornikami otwartymi, bez warstwy izolującej od dopływu zanieczyszczeń z powierzchni, podatnymi na antropopresję.

Zbiornik jurajski (326)
   Zbiornik szczelinowo-krasowy wydzielony w skałach monokliny krakowsko-śląskiej, zbudowany ze skrasowiałych i spękanych wapieni skalistych, pyłowych, a miejscami marglistych, górnej jury. Wodonośność poziomu górnojurajskiego uzależniona jest od stopnia spękania, zeszczelinowienia i skrasowienia skał. Zasilanie poziomu wodonośnego odbywa się poprzez infiltrację opadów. W południowej części zbiornika (tzw. rejon krakowski) wydajność pojedynczych studni określa się średnio na ok. 10 m 3 /h przy depresji 15 - 20 m, przy czym około 60% studni ma wydajność poniżej wartości średniej. Z wapieni jurajskich na obszarze zbiornika wypływa wiele, często obfitych źródeł o wydajności od kilku do 120 l/s. Zbiornik nie ma warstwy izolującej od dopływu zanieczyszczeń z powierzchni.

Zbiorniki triasowe (452,454)
   Wydzielone na obszarze monokliny krakowsko-śląskiej w utworach serii węglanowej dolnego i środkowego triasu, w którym znajduje się główny horyzont wodonośny. Zbiorniki te zbudowane są ze skał dolomityczno-wapiennych wapienia muszlowego i retu, z występującymi podrzędnie wkładkami iłów i margli, a niekiedy przeławiceń gipsowych. Ze względu na budujące je utwory, zbiorniki reprezentują typ mieszany, gdyż wapienie są skałami szczelinowo-krasowymi, a dolomity porowo-szczelinowo-krasowymi. Na części obszarów seria węglanowa przykryta jest nieprzepuszczalnymi osadami, stanowiącymi warstwę izolującą od wód powierzchniowych i wyżej zalegających poziomów wodonośnych. Warstwę izolującą zbiorniki od niżej leżących poziomów stanowią ilasto-margliste osady dolnego triasu. Jakkolwiek GZWP 452 i 454 należą do zbiorników izolowanych, zamkniętych, to poprzez okna tektoniczne i szczeliny skalne horyzont triasowy wchodzi w kontakt z wyżej i niżej położonymi horyzontami wodonośnymi. Obydwa zbiorniki podlegają silnemu drenażowi poprzez wyrobiska kopalniane i ujęcia studzienne, co spowodowało obniżenie zwierciadła wody i uzależnienie systemu wód podziemnych od wód powierzchniowych.
   Szczegółowe dane o GZWP zawiera tabela.
   Objaśnienia do tabeli:
    (*): QD - utwory czwartorzędowe związane z dolinami rzecznymi; QDK - utwory czwratorzędowe dolinne i dolin kopalnych; TrF, KF - trzeciorzęd i kreda we fliszu; Tr - trzeciorzęd; T1,2 - trias, K2 - kreda górna, J3 - jura górna

Główne zbiorniki wód podziemnych (GZWP) na terenie województwa małopolskiego

Nr GZWP

Nazwa GZWP

Wiek utworów*

Typ ośrodka

Pow. zbiornika
[km 2 ]

Śr.głębokość ujęć
[m]

Szacunkowe zasoby dysp. [tys.m 3 /d]

Położenie na terenie województwa

326

Czę stochowa

J3

szczel.-kras.

857

160

268

część

408

Niecka Miechowska (NW)

K2

szczelinowy

237

20-130

29

część

409

Niecka Miechowska (SE)

K2

szczelinowy

2595

50-100

325

część

433

Dolina rz.Wisłoka

QD

porowy

181

8

26

część

434

Dolina rz. Biała Tarnowska

QD

porowy

54

6

7

cały

435

Dolina rz. Dunajec-Zakliczyn

QD

porowy

73

10

12

cały

436

Istebna-Ciężkowice

Trf+Kf

szczelinowy

104

60

3,5

cały

437

Dolina rz. Dunajec-Nowy Sącz

QD

porowy

145

10

37

cały

438

Magura-Nowy Sącz

Trf

szcz.-por.

250

80

5

część

439

Magura-Gorce

Trf

szczel.-por.

440

80

23

część

440

Nowy Targ

QK

porowy

168

35

86

część

441

Zakopane

Tr+T2

szczel.-kras.

145

800

10

część

442

Dolina rz. Stradomka

QD

porowy

26

6

5

cały

443

Dolina rz. Raba

Q

porowy

59

8

11,5

cały

444

Dolina rz. Skawa

QD

porowy

b.d.

8

16,5

cały

445

Magura-Babia Góra

Trf

szczel.-por.

890

80

23,5

część

446

Dolina rz. Soła

QD

porowy

b.d

8

15

część

447

Godula-Beskid Mały

K2

szczel.-por.

216

60

11,2

część

449

Dolina rz. Wisła-Oświęcim

QD

porowy

72

9-20

6

cały

450

Dolina rz.Wisła-Kraków

QD

porowy

95

15-30

20

cały

451

Subzbiornik Bogucice

Tr

porowy

176

60-200

40

cały

452

Chrzanów

T1,2

szczel.-kras.

275

150

105

część

453

Biskupi Bór

QDK

porowy

75

15-35

108

część

454

Olkusz-Zawiercie

T1,2

szczel.-kras.

697

100

391

cześć


     6.5.3. Stopień zagrożenia i źródła zanieczyszczeń wód podziemnych

   Głównymi elementami, które wpływają na poziom zanieczyszczenia i zagrożenia jakości wód podziemnych są:

   Zagrożenie wód podziemnych można rozpatrywać jako potencjalne i aktualne. Zagrożenie potencjalne wynika z budowy geologicznej zbiornika, występowania lub braku warstw izolujących zbiorniki, warunków zasilania, krążenia drenażu oraz z zagospodarowania powierzchni terenu.
   Stopień potencjalnego zagrożenia został określony na podstawie czasu przenikania zanieczyszczeń z powierzchni terenu do zbiornika (wg Kleczkowski i in. 1990). Według tego kryterium, biorąc pod uwagę fakt, że dla większości zbiorników wód podziemnych brak izolującej pokrywy w stropie warstw wodonośnych, wody podziemne na obszarze województwa w ponad 90% zostały zaklasyfikowane do grupy AB. Są to wody zagrożone, o czasie migracji zanieczyszczeń z powierzchni ziemi do wód wynoszącym do 25 lat. Wody słabo zagrożone (klasa C - czas migracji 25-100 lat) i praktycznie niezagrożone (klasa D - czas migracji ponad 100 lat) występują w zbiornikach: 439 - Magura (Gorce) w rejonie Orawki (C), 451-Bogucice w rejonie Bieżanowa i Rajska (C), Podłęża i Niepołomic (D).
    Zagrożenie aktualne wynika z istniejących ognisk zanieczyszczeń oraz ich oddziaływania na wody podziemne. Ogniska zanieczyszczeń można podzielić na: wielkopowierzchniowe, liniowe i pasmowe, małopowierzchniowe i punktowe. Ze względu na pochodzenie zanieczyszczeń można je zakwalifikować do jednej z grup:    Badania prowadzone przez Państwowy Instytut Geologiczny w Warszawie od 1995 roku w ramach monitoringu krajowego wód podziemnych, pozwoliły określić udział poszczególnych grup zanieczyszczeń w ogólnej ilości zidentyfikowanych w wodach podziemnych. I tak:    dla pozostałych geneza pochodzenia jest nieznana.
   Identyfikacja zanieczyszczeń antropogenicznych w zależności od prowadzonej przez człowieka działalności gospodarczej wskazuje, że największy udział w dotychczasowym zanieczyszczaniu wód podziemnych mają sektory:    Udział górnictwa i koksowni, energetyki, inwestycji w zakresie infrakstruktury kształtuje się na poziomie od 4,3% do 2,8%. Duży udział w zanieczyszczaniu wód inwestycji w zakresie ochrony środowiska, wskazuje na ich niską jakość, brak wystarczających zabezpieczeń i nowoczesnych rozwiązań tego typu inwestycji.

Źródła zanieczyszczeń wód podziemnych
   Obszar województwa małopolskiego pod względem aktualnych zagrożeń (lokalizacja źródeł zanieczyszczeń) można podzielić na dwa podobszary, różniące się sposobem zagospodarowania i użytkowania terenu. W części południowej obejmującej swym zasięgiem Karpaty dominują lasy i tereny rolnicze z rozproszoną zabudową. Tereny o większym stopniu urbanizacji to głównie obszary dolin rzecznych i kotlin śródgórskich. Tereny przemysłowe ograniczają się do kilku niewielkich ośrodków. W środkowej i północnej części województwa przeważają tereny o charakterze rolniczym, a tereny przemysłowe zlokalizowane są w kilkunastu rejonach, w pobliżu większych ośrodków miejskich.
    Wielkoprzestrzenne ogniska zanieczyszczeń na obszarze województwa to przede wszystkim:

   Do zbiorników najbardziej zagrożonych tą grupą zanieczyszczeń należą:
   GZWP 326 - Częstochowa, GZWP 450 - Dolina rz.Wisła, GZWP 437 - Dolina rz.Dunajec, GZWP 438 i 439 - Magura - Nowy Sącz i Magura-Gorce, GZWP 409 - Niecka Miechowska, GZWP 449 - Dolina rz. Wisły - Oświęcim. Źródłem zagrożeń są m.in. zanieczyszczenia napływające znad GOP i Słowacji, emisje z obiektów przemysłowych położonych w obrębie lub w pobliżu zbiorników, stosowane w lasach i na polach środki chemiczne.
    Liniowe i pasmowe ogniska zanieczyszczeń w województwie stanowią: zanieczyszczone fizyko-chemicznie i bakteriologicznie rzeki, drogi o intensywnym ruchu samochodowym m.in. takie jak: istniejące odcinki trasy A-4, twz. "zakopianka", droga Kraków-Nowy Targ, Tarnów-Nowy Sącz, linie kolejowe obciążone dużą ilością przewozów, m.in.: Katowice-Kraków-Przemyśl, Kraków-Kielce, Tarnów-Nowy Sącz, Tarnów-Jasło-Zagórz.
   Drogi i linie kolejowe przebiegają we fragmentach przez zbiorniki GZWP 409, GZWP 450, GZWP 443, GZWP 439, GZWP 440, GZWP 433, GZWP 434, GZWP 451.
   Ze względu na dużą intensywność ruchu ogniska te stwarzają potencjalne zagrożenia skażenia powierzchni terenu, a stąd infiltracyjnego wnikania do wód podziemnych poprzez wody opadowe ropopochodnych (smary, oleje, benzyny, w tym główne ich składniki: benzenu, toluenu i ksylenu), gazowych produktów spalin (głównie związki azotu, siarki i ołowiu), a także substancji nieorganicznych m.in. soli rozmrażających, środków przeciwkorozyjnych. Jakkolwiek ilości tych zanieczyszczeń mogą być niewielkie, to jednak infiltrują do wód w sposób ciągły, długotrwały i z upływem czasu ulegają kumulacji. Zagrożenie ulega dużemu spotęgowaniu przy kolizjach i awariach pojazdów, zwłaszcza wówczas, gdy uczestniczą w nich jednostki przewożące duże ilości materiałów ropopochodnych, chemikalia, bituminy itp.
   Największą grupę stanowią ogniska małopowierzchniowe i punktowe . Są to:    Ogniska te rozmieszczone są na całym obszarze, a ze względu na swą masowość stanowią istotne zagrożenie zarówno dla wód gruntowych, płytkiego krążenia, jak i głębszych poziomów wodonośnych.
    Zanieczyszczenia geogeniczne .
   Na obszarze województwa małopolskiego typowym zjawiskiem jest wzrost naturalnej zawartości żelaza i manganu w wodach podziemnych. Zjawisko to występuje głównie w młodych utworach czwartorzędowych, wskutek wymywania, z budujących zbiorniki utworów, związków żelaza i manganu na drodze zmian kwasowości oraz potencjału oksydacyjno-redukcyjnego w środowisku hydrochemicznym. Podwyższone zawartości żelaza występują również w wodach zbiornika trzeciorzędowgo GZWP 451 - Bogucice. Ponadto lokalnie występują wody o dużej zawartości dwutlenku węgla (GZWP 434), siarkowodoru (GZWP 451).

     6.5.4.    Jakość wód podziemnych

   Ze względu na brak na terenie województwa badań wód podziemnych prowadzonych w sieci regionalnej, która pozwalałaby na prowadzenie bieżących obserwacji zarówno stanu zasobów jak i zmian jakości wód, ocenę jakości wód oparto zatem o wyniki badań uzyskane w roku 1998 w sieci krajowej. Podstawą oceny jest klasyfikacja PIOŚ opracowana dla potrzeb monitoringu wód podziemnych.
   Na terenie województwa funkcjonuje sieć 23 punktów monitoringu krajowego. Ocenę jakości wód podziemnych w punktach badawczych sieci krajowej w roku 1998 zawiera tabela.

Ocena jakości wód podziemnych w punktach badawczych sieci krajowej wg badań w roku 1998

Nr otworu

Miejscowość

Stratygrafia

Wody

Typ ośrodka

Użytkowanie
terenu

Obszar
GZWP

Klasa wód

Wskaźniki degradujące

387

Czasław

kreda

źródło

porowo-szczel.

grunty orne rozdrobnione

443

I b

 

532

Stróża

trzeciorzęd

źródło

porowy

nieużytki naturalne

443

I b

 

1119

Podłęże

trzeciorzęd

wgłębne

porowy

obszary zabudowane

451

II

związki azotu

144

Jodłówka Tuchowska

kreda

źródło

porowo-szczel.

obszary zabudowane

poza

III

związki azotu

402

Zabłędza

czwartorzęd

gruntowe

porowy

grunty orne rozdrobnione

434

III

związki azotu

408

Lisia Góra

czwartorzęd

gruntowe

porowy

obszary zabudowane

poza

II

związki azotu

119

Czarny Dunajec

czwartorzęd

gruntowe

porowy

grunty orne rozdrobnione

440

Ib

 

141

Poręba Wielka

trzeciorzęd

gruntowe

porowo-szczel.

nieużytki naturalne

439

III

sód, twardość, ph

142

Stary Sącz

czwartorzęd

gruntowe

porowy

obszary zabudowane

437

I b

 

388

Młynne

trzeciorzęd

źródło

porowo-szczel.

grunty orne rozdrobnione

poza

I b

 

389

Zawadka-Rojówka

trzeciorzęd

źródło

porowo-szczel.

lasy

436

I b

 

391

Wierchomla

trzeciorzęd

źródło

porowo-szczel.

użytki zielone

438

I b

 

401

Łużna

trzeciorzęd

gruntowe

porowo-szczel.

grunty orne rozdrobnione

poza

I b

 

508

Gliczarów Górny

trzeciorzęd

gruntowe

porowo-szczel.

obszary zabudowane

poza

I b

 

510

Zakopane-Czapki 2

trzeciorzęd

źródło

porowo-szczel.

użytki zielone

441

I b

 

512

Dębno

czwartorzęd

źródło

porowy

lasy

poza

I b

 

514

Szaflary

jura

źródło

porowo-szczel.

obszar zabudowany

poza

I b

 

515

Waksmund

czwartorzęd

gruntowe

porowy

obszar zabudowany

440

III

związki azotu

518

Niedzica

kreda

źródło

porowo-szczel.

użytki zielone

poza

I b

 

520

Ochotnica Dolna Młynne

trzeciorzęd

źródło

porowo-szczel.

grunty orne rozdrobnione

poza

I b

 

526

Jaworki- Biała Woda

jura

źródło

szczel.-krasowy

lasy

438

I b

 

530

Szczawnica

trzeciorzęd

gruntowe

porowo-szczel.

obszary zabudowane

438

III

związki azotu

533

Jordanów

trzeciorzęd

źródło

porowo-szczel.

obszary zabudowane

444
445

I b

 

   Oparta na wynikach badań monitorigowych ocena wskazuje, że na terenie województwa małopolskiego przeważają wody wysokiej jakości (klasa Ib), przy stosunkowo wysokim udziale wód niskiej jakości (klasa III), brak natomiast wód najwyższej jakości (klasa Ia). Udział poszczególnych klas przedstawia się następująco:


   Wody niskiej i średniej jakości stwierdzono głównie w obszarach zabudowanych i na terenach wykorzystywanych rolniczo, a czynnikiem degradującym są nadmierne ilości związków azotu. W znaczącej większości przypadków zanieczyszczenie występowało w wodach gruntowych płytkiego krążenia. Fakt ten najwyraźniej uwidacznia wpływ sposobu użytkowania terenu na jakość wód.
   Na uwagę zasługuje fakt, że w wodach podziemnych województwa małopolskiego nie stwierdzono obecności metali o charakterze toksycznym (Cu, Cr, Cd, Ni, Pb, Zn, Hg) w ilościach przekraczających normy dla wód najwyższej i wysokiej jakości.

Podsumowanie
   Województwo małopolskie, według klasyfikacji EEA, należy do obszarów o małej dostępności do celów użytkowych wód powierzchniowych, stąd szczególne znaczenie dla zaopatrzenia ludności i gospodarki regionu mają wody podziemne. Rozmieszczenie zasobów wód podziemnych na obszarze województwa, uwarunkowane zróżnicowaniem budowy geologicznej, jest bardzo nierównomierne, a większość terenów cechuje się deficytem tych wód. Znaczące zasoby rozmieszczone są na południu i północy województwa, natomiast obszarem o deficycie wód podziemnych są tereny wschodnie i północno-wschodnie.
   W Użytkowych Poziomach Wód Podziemnych przeważają wody wysokiej jakości (klasa Ib). Niepokojący jest jednak ponad 20% udział wód niskiej jakości, stwierdzonych głównie w obszarach zabudowanych i na terenach użytkowanych rolniczo. Związki azotu, które są czynnikiem degradującym wody na wspomnianych terenach wskazują, że zanieczyszczenie wód ma pochodzenie antropogeniczne. Uwzględniając fakt, że ponad 90% zasobów wód podziemnych województwa należy do wód o wysokim stopniu zagrożenia, zasadnym wydaje się jak najszybsze podjęcie działań ochronnych.
   Istniejąca na terenie województwa krajowa sieć monitoringu wód podziemnych jest niewystarczająca, aby móc na bieżąco uzyskiwać pełne informacje na temat jakości wód. Brak wiarygodnych informacji o stanie jakości wód podziemnych uniemożliwia zarówno ocenę wzrostu ich zanieczyszczenia pod wpływem różnego typu antropopresji, jak również podjęcie efektywnych działań naprawczych, a także racjonalne kompleksowe zarządzanie gospodarką wodną. Mając na uwadze coraz większe znaczenie wód podziemnych jako, często jedynego, źródła dobrej jakości wód pitnych należy dążyć do stworzenia sieci monitoringu regionalnego, który nie tylko pozwoli na śledzenie zmian jakości wód, ale dostarczy danych dla ustalenia strategii ich ochrony.


- KONIEC -