W roku 2004 Institute for Environment and Sustainability Transport and Air Quality Unit - IES w Isprze (Włochy) zaproponował WIOŚ w Krakowie współpracę przy jednym z projektów przygotowanych jako część the JRC Enlargement Action Plan (Plan Działań JRC dotyczący rozszerzenia UE) w ścisłej współpracy z polską administracją państwową i lokalną. 

Projekt Kraków 
Miasto Kraków z jego typową emisją z sektora mieszkaniowego zostało wybrane jako  odpowiednie do tego typu opracowania naukowego. Węgiel jest w tym regionie nadal powszechnie używany w domowych urządzeniach grzewczych. Pomiary wskazały na duży ładunek cząsteczek pyłu (PM) ze znaczną koncentracją dioksyn oraz węglowodorów aromatycznych. Nawet w miejscowościach podgórskich, gdzie przemysł nie jest rozwinięty, mierzone są wysokie stężenia pyłu zawieszonego i towarzyszące mu wysokie stężenia wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, dioksyn a także SO₂. Potwierdza to duże znaczenie paliw stałych w ogrzewaniu mieszkań i tym samym ich znaczny udział w lokalnym zanieczyszczeniu powietrza i narażeniu mieszkańców na szczególnie szkodliwe efekty zdrowotne.

CELE PROJEKTU

Celem projektu było opracowanie metodologii, aby możliwe było wsparcie procesu podejmowania decyzji na szczeblu lokalnym, krajowym i UE na temat właściwego zaprojektowania strategii jakości powietrza i redukcji emisji. 

Cele projektu :

• Badania źródeł emisji i poziomów stężeń w powietrzu pyłu zawieszonego (PM) oraz adsorbowanych na nim zanieczyszczeń (dioksyn, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, metali ciężkich) 

• Badania wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie ludzi 

• Tworzenie szczegółowej inwentaryzacji emisji, modelowaniu dyspersji zanieczyszczeń, klasyfikacji źródeł 

• Ocena poprawy powietrza atmosferycznego oraz warunków zdrowotnych w wyniku zastosowania syntetycznych scenariuszy redukcji emisji skoncentrowanej na sektorze mieszkaniowym i transportowym.

• Opracowaniu metodologii dla wsparcia procesu podejmowania decyzji przy opracowywaniu programów poprawy jakości powietrza i redukcji emisji na szczeblu lokalnym, krajowym oraz UE. 
  

STRUKTURA PROJEKTU

Projekt składał się z sześciu ściśle ze sobą powiązanych pakietów tematycznych: 

· WP1: Charakterystyka emisji - pomiary emisji były głównie skoncentrowane na trudnych do zmierzenia toksycznych zanieczyszczeniach takich jak dioksyny oraz PAH. 
· WP2: Inwentaryzacja emisji i syntetyczne scenariusze - inwentaryzacja emisji została zaktualizowana i poprawiona w celu określenia najważniejszych źródeł emisji, aby następnie stanowić dobrą bazę danych wejściowych do modelowania dyspersji zanieczyszczeń oraz klasyfikacji źródeł. Aby prześledzić efekty redukcji emisji na jakość powietrza oraz na zdrowie ludzi na podstawie inwentaryzacji emisji, zostały opracowane syntetyczne scenariusze dla transportu oraz ogrzewania mieszkań. 
· WP3: Kampania pomiarowa ekspozycji człowieka na oddziaływanie pyłu zawieszonego wewnątrz/ zewnątrz pomieszczeń - kampania pomiarowa miała miejsce w styczniu 2005 roku. W tym czasie na stacjach pomiarowych w Krakowie i w Zakopanem były mierzone zanieczyszczenia zewnętrzne przy użyciu sprzętu z WIOŚ w Krakowie oraz urządzeń należących do JRC. Równolegle badania objęły pomiary wewnątrz pomieszczeń w celu określenia powiązań pomiędzy wewnętrznym i zewnętrznym poziomem zanieczyszczeń oraz działalnością wewnątrz budynku. 
· WP4: Modelowanie jakości powietrza – pozwoliło ono wyznaczyć deterministyczne powiązania pomiędzy emisją i obecnym w jej wyniku poziomem zanieczyszczenia w powietrzu. Modelowanie jakości powietrza uzupełniło kampanie pomiarowe jakości powietrza, poprzez dostarczenie bardziej dokładnej informacji na temat przestrzennej dyspersji w dłuższych okresach czasu. 
· WP5: Dysproporcjonowanie udziału emisji ze źródeł - dokładne określenie chemicznego i pierwiastkowego składu pobranych próbek pyłu zawieszonego było wykorzystane w Modelowaniu Mas Chemicznych w celu rozpoznania i zmierzenia udziału różnych źródeł w poziomie zanieczyszczenia powietrza. Dodatkowo, oprócz poziomów zanieczyszczenia dotyczących powietrza atmosferycznego, podjęta została próba zastosowania klasyfikacji źródeł także do poziomów zanieczyszczenia powietrza wewnątrz budynków. 
· WP6: Oszacowanie skutków zdrowotnych - wpływ na zdrowie człowieka został oceniony na podstawie zmierzonych poziomów stężenia pyłu zawieszonego oraz PAHs w powietrzu atmosferycznym oraz w nawiązaniu do książkowych informacji na temat mających szkodliwy wpływ dawek.

 UDZIAŁ WIOŚ KRAKÓW W PROJEKCIE

W trakcie realizacji projektu JRC współpracowało z wieloma ośrodkami badawczymi i jednostkami administracji publicznej z Nowych Krajów Członkowskich UE, Krajów Kandydujących oraz z Krajów Członkowskich UE – 15. 
Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Krakowie był jednym z najważniejszych koordynatorów projektu po stronie polskiej. WIOŚ Kraków koordynował i wspierał prace nad projektem od momentu jego rozpoczęcia, a najbardziej intensywnie w trakcie kampanii pomiarowej w 2005 roku w Krakowie.

 KAMPANIA POMIAROWA

Eksperymentalna faza projektu, a więc kampania pomiarowa, polegała na szczegółowym opracowaniu zintegrowanej metodologii i pomiarach. 15 stycznia 2005 roku rozpoczęła się w Krakowie zakrojona na szeroką skalę  połączona kampania pomiarowa jakości powietrza i kampania epidemiologiczna.  W ramach tego etapu projektu opomiarowano 20 mieszkań z terenu Krakowa ogrzewanych za pomocą pieców węglowych lub centralnego mieszkania oraz równolegle prowadzono pomiary zanieczyszczeń powietrza na 3 stacjach monitoringu powietrza należących do WIOŚ oraz dwóch stworzonych na potrzeby kampanii.

Zadaniem WIOŚ Kraków w trakcie kampanii było: 
- koordynacja działań dotyczących przystosowania infrastruktury pomiarowej, tj. dbałość o zapewnienie i wybór miejsc pomiarowych, zabezpieczenia energii elektrycznej, bezpieczeństwo sprzętu na stacjach, w tym laboratoriów mobilnych, które przyjechały z Włoch;
- przechowywanie mierników i innego sprzętu pomiarowego należącego do JRC, w tym również laboratorium mobilnego;
- udział w ważeniu filtrów;
- pomoc w montowaniu i kalibrowaniu urządzeń pomiarowych w mieszkaniach i na stacjach
- udostępnienie danych z istniejących stacji w Nowej Hucie, na Alejach oraz w Zakopanem
- pomoc w logistyce i sprawnym funkcjonowaniu urządzeń

W trakcie kampanii utworzono i wykorzystano następujące stacje monitoringowe:
· INDU (industrial); stacja monitoringu należąca do WIOŚ, ul. Bulwarowa, Nowa Huta, zanieczyszczenia przemysłowe
· TRAF (traffic); stacja monitoringu należąca do WIOŚ, al. Krasińskiego, zanieczyszczenia drogowe
· POLI ; stacja tymczasowa, ul. Śliska, Podgórze, zanieczyszczenia pochodzące ze spalania węgla w piecach
· AGRI (agricultural); stacja tymczasowa, ul. Filtrowa, zachodnia część Krakowa, napływ powietrza ze Śląska
· ZAKO (Zakopane); stacja monitoringu należąca do WIOŚ, Zakopane ul. Równia Krupowa, turystyczne miasto oddalone 100 km od Krakowa, bez przemysłu z dużym udziałem spalania węgla

Dioxins soil and conifers sampling

 WSPÓŁPRACA Z INSTYTUCJAMI

WIOŚ w Krakowie będąc partnerem we wspólnym projekcie prowadził współpracę z:
- Głównym Inspektoratem Ochrony Środowiska w Warszawie
- Małopolskim Urzędem Wojewódzkim- z Wydziałem Środowiska i Rolnictwa
- Uniwersytetem Jagiellońskim- z Katedrą Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej
- Instytutem Meteorologii i Gospodarki Wodnej z Krakowa i Zakopanego
- Urzędem Miasta Krakowa- z Wydziałem Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska
- Miejskim Przedsiębiorstwem Wodociągów i Kanalizacji w Krakowie- z Zakładem Uzdatniania Wody Rudawa - (lokalizacje stacji mobilnej)
- Zakładem Usług Energetycznych w Krakowie
- Zarządem Dróg i Komunikacji w Krakowie( teren Stacji Prostownikowej ul. Bulwarowa)
- Głównym Instytutem Górnictwa z Katowic
- NILU Polska z Katowic
- Komendą Miejską Policji w Krakowie
- Komendą Straży Miejskiej w Krakowie
- Karpacką Spółką Gazowniczą w Krakowie
- Apollo Film (Kino Kijów) – (lokalizacja stacji mobilnej)
- osoby prywatne – (lokalizacja stacji mobilnej, pomiary zanieczyszczeń w mieszkaniach prywatnych)

Współpraca z ww. instytucjami polegała bądź na bezpośrednim działaniu, bądź na pośrednim pilotowaniu spraw administracyjno – organizacyjnych.

SPOTKANIA PRACOWNIKÓW WIOŚ Z PRACOWNIKAMI JRC

- 21–22.03.2004 r. w siedzibie JRC w Isprze - wprowadzające spotkanie, na którym omówiono planowaną współpracę dotyczącą pilotażowego projektu. 
- 29.04.2004r. - spotkania informacyjne nt. projektu 
- 25-26.05.2004r. - spotkanie robocze na temat realizacji projektu w Urzędzie Miasta Krakowa. Określono i scharakteryzowano poszczególne pakiety tematyczne i przedstawiono udział poszczególnych kontrahentów w projekcie 
- 1-2.12.2004r. - workshop na temat  implementacji projektu  w Małopolskim Urzędzie Wojewódzkim w Krakowie.  
- 15.01–5.02.2005r.  - kampania pomiarowa w Krakowie, w której ekspertom z JRC asystowali i pomagali pracownicy WIOŚ 
- 21.01.2005r. - oficjalne spotkanie informacyjne dla:  Wojewody Małopolskiego i jego Zastępcy, Wiceprezydenta Miasta Krakowa, Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, Dyrektora instytutu IES, bezpośrednio zaangażowanego w projekt oraz Zastępcy Ministra Środowiska. 
- 3.02.2005r. - spotkanie w siedzibie WIOŚ w Krakowie z udziałem liderów projektu    podsumowanie  pomiarów w Krakowie ( część dot. kampanii pomiarowej w regionie małopolskim).
- 7.04.2005r. - spotkanie z przedstawicielami firmy ATMOTERM, która przygotowywała program naprawy powietrza w Krakowie. Delegacja z JRC-IES przedstawiła Projekt Krakowski i próby znalezienia wspólnej płaszczyzny z programem naprawy powietrza.
- 2-5.07.2005r. - służbowa wizyta w Isprze, we Wspólnym Centrum Badawczym Komisji Europejskiej- spotkanie robocze  dotyczyło wstępnych wyników wspólnego projektu "Zintegrowane studium na temat emisji, jakości powietrza i wpływu na zdrowie", ich oceny i omówienia dalszej współpracy. 
- 17.01.2006r. - spotkanie delegacji JRC z Wojewodą Małopolskim, zastępcą kierownika WŚiR Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego, z przedstawicielem z  Katedry Collegium Medicum UJ. Tematem spotkania była prezentacja wyników projektu.
- 15-16.05.2006r. - konferencja podsumowująca wyniki projektu prowadzonego wspólnie z Wspólnotowym Centrum Badawczym Komisji Europejskiej - JRC w Urzędzie Miasta Krakowa.  Na spotkaniu obecni byli przedstawiciele władz i świata nauki z krajów Unii Europejskiej, krajów kandydujących oraz ze Stanów Zjednoczonych. Dyskutowano na temat działań, które należy podjąć, aby poprawić stan powietrza w Krakowie. Zaproszeni goście brali udział w badaniach i wspierali naukowo to przedsięwzięcie. 

Materiały do pobrania:

Zdjęcia z konferencji podsumowującej  wyniki projektu z 15-16 maja 2006r.  

Raport - Współpraca WIOŚ w Krakowie z Joint Research Centre z Włoch 
nad pilotażowym projektem Od toksycznych emisji do efektów zdrowotnych"

Opis projektu - Krakow Project Description 
Prezentacja - wyniki projektu  From toxic emissions to  health effects – case study in Krakow 2004-2006 Overview – Overall results

Health effects of air pollution in Krakow population-  Results of epidemiological Krakow study 
  Prezentacja  Introduction to the Krakow project